Κατά την αρχαιότητα, η ιατρική επιστήμη ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με τη θεϊκή παρέμβαση. Για τον λόγο αυτό, οι ναοί, πέραν από λατρευτικοί χώροι, λειτουργούσαν και ως θεραπευτικοί. Η λατρεία προς στους Θεούς συνιστούσε απότοκο θεραπείας.
Ο μύθος του Ασκληπιού
Άγαλμα του Ασκληπιού. Πηγή εικόνας: https://www.worldhistory.org/image/535/statue-of-asklepios/
Ο θεός της ιατρικής επιστήμης ο οποίος κατεξοχήν λατρευόταν στον Ελλαδικό χώρο ήταν ο Ασκληπιός. Πρόκειται για τον γιο του θεού Απόλλωνα και της θνητής Κορωνίδος από τη Θεσσαλία ή κατ’ άλλους της μεσσήνιας Αρσινόης. Σύμφωνα με ποικίλες εκδοχές σχετικές με τη γέννησή του, ο Ασκληπιός είτε εγκαταλείφτηκε ως εξώγαμο από την Κορωνίδα κοντά στην Επίδαυρο, προκείμενου να ανατραφεί από μία κατσίκα κι έναν σκύλο, είτε ο Απόλλων, εκδικούμενος το γεγονός ότι επρόκειτο να παντρευτεί έναν θνητό, κατέκαψε την Κορωνίδα διασώζοντας το έμβρυό της από τη μήτρα. Σε μια παραλλαγή του μύθου, η θεά Άρτεμις είναι εκείνη που θανατώνει την Κορωνίδα, καίγοντάς τη.
Μεγαλώνοντας δίπλα στον διδάσκαλό του σοφό κένταυρο Χείρονα, στο Πήλιο, διδάχθηκε τη θεραπευτική τέχνη, ενώ από τον πατέρα του Απόλλωνα έλαβε το θείο δώρο της ίασης. Εντούτοις, όταν οι ιατρικές του ικανότητες οδηγήθηκαν σε σημείο να ανασταίνουν νεκρούς, κατέστησαν «απειλή στον αιώνιο διαχωρισμό (της) ανθρωπότητας και των θεών». Έπειτα από τη θεϊκή παρέμβαση του Δία, ο Ασκληπιός θανατώθηκε από έναν εκτυφλωτικό κεραυνό με σκοπό να επέλθει η ισορροπία, όσον αφορά τη θνητότητα των ανθρώπων και την αθανασία των θεών. Ωστόσο, αναγνωρίζοντας το μεγαλείο του μετά θάνατον, ο Δίας αποφάσισε να τον θεοποιήσει, ενώ κατά μία εκδοχή τον μετέτρεψε στον αστερισμό του Οφιούχου.
Ως παιδιά του Ασκληπιού αναφέρονται ο Μαχάων, ο Ποδαλείριος, η Ιασώ, η Πανάκεια, η Ακεσώ και η Αγλαΐα. Γυναίκα του ήταν η θεότητα Υγεία, ενώ κατά μία άλλη εκδοχή η Υγεία υπήρξε κόρη του και γυναίκα του η Ηπιόνη. Οι απόγονοι του Ασκληπιού συνέχισαν κι εκείνοι με τη σειρά τους την ιατρική και θεραπευτική του παράδοση κι αναφέρονται ως Ασκληπιάδες.
Τα ιερά Ασκληπιεία
Προς τιμήν του θεραπευτή θεού Ασκληπιού δημιουργήθηκαν ιεροί ναοί στους οποίους λατρεύονταν η χάρη του και τα ονόμαζαν Ασκληπιεία. Επί της ουσίας, τα Ασκληπιεία αποτελούσαν τα θεραπευτικά κέντρα της Αρχαιότητας, καθώς μέσα από τη θεουργική ιατρική, η θεραπεία οποιασδήποτε νόσου βάσει της διάγνωσης και της εφαρμογής ενδεδειγμένης αγωγής πραγματοποιούνταν υπό την καθοδήγηση του θεού Ασκληπιού, από τον οποίο οι προσκυνητές ζητούσαν τη θεϊκή του παρέμβαση. Μάλιστα, τα Ασκληπιεία κτίζονταν σε ειδυλλιακά σημεία με πυκνή βλάστηση και φυσικές πηγές ύδατος, το οποίο είχε σημαίνοντα ρόλο στη λειτουργία τους.
Το Ασκληπιείο της Επιδαύρου
Κερκίδες του αρχαίου θεάτρου της Επιδαύρου. Πηγή εικόνας: https://www.worldhistory.org/image/482/seating-of-the-theatre-of-epidaurus/
Εξέχουσα θέση μεταξύ των Ασκληπιείων κατείχε εκείνο της Επιδαύρου, καθώς εντός του στεγάζονταν κι άλλα κτίρια, τα οποία περιελάμβαναν έναν ναό όπου ήταν τοποθετημένο ένα υπερμέγεθες άγαλμα του Ασκληπιού και τη θυμέλη, ένα κυκλικό μαρμάρινο κτίριο κάτω από το οποίο υπήρχε ένα λαβύρινθος, ενδεχομένως γεμάτος με φίδια, αμιγώς συνδεόμενα με τον ίδιο τον Ασκληπιό. Επιπροσθέτως, στο Άβατο ή Εγκοιμητήριο διεξάγονταν τελετές κάθαρσης, είτε από τον ίδιο τον ασθενή, είτε από τους ιερείς κατά περίπτωση, με την προσδοκία ότι ο Ασκληπιός θα εμφανιστεί στο όνειρο του ασθενούς φανερώνοντας την κατάλληλη για εκείνον θεραπεία. Ως αναγνώριση και ευχαριστία προς τον θεό, οι θεραπευμένοι ασθενείς, κατά το σύνηθες, πρόσφεραν στο ιερό ομοιώματα των σωματικών μελών τους που ιάθηκαν. Στο Ασκληπιείο της Επιδαύρου ανήκει επίσης το πιο γνωστό και καλύτερα συντηρημένο θέατρο της Ελλάδας, συνολικής χωρητικότητας έως 14000 θέσεων σήμερα. Ο χώρος παρέμεινε περίβλεπτος και κατά τους Ρωμαϊκούς χρόνους, έως ότου έπαυσε η λειτουργία του με το διάταγμα του βυζαντινού αυτοκράτορα Θεοδοσίου του Β’ περί το 426 μ.Χ. το οποίο επέβαλε καθολική απαγόρευση της αρχαίας λατρείας.
Το Ασκληπιείο της Κω
Γενική άποψη των τριών ανδήρων του Ασκληπιείου της Κω. Από το προσωπικό αρχείο της αρθρογράφου.
Άξιο αναφοράς αποτελεί και το δημοφιλές Ασκληπιείο της Κω, καθώς εν αντιθέσει με εκείνο της Επιδαύρου, ήταν αυτό που εφάρμοσε την επιστημονική ιατρική λόγω της ιατρικής σχολής του Ιπποκράτη η οποία λειτουργούσε στο νησί, περί τον 5ο αιώνα π.Χ. Κτισμένο με θέα προς τη θάλασσα, στις πλαγιές ενός κατάφυτου χαμηλού λόφου, ο σχεδιασμός και η ανάπτυξη του ιερού, ως ένα ενιαίο συγκρότημα κτιρίων το οποίο εκτεινόταν σε τρία άνδηρα, συνέπεσαν με την ίδρυση της πόλης της Κω κατά τον 4ο αιώνα π.Χ. και την λατρεία του Ασκληπιού ως μία από τις πλέον σημαίνουσες στο νησί. Περί τα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ., ένας μεγάλος βωμός τον οποίο κοσμούσαν γλυπτά των υιών του Πραξιτέλη, συνιστούσε το επίκεντρο της λατρείας στο δεύτερο άνδηρο καθώς κι ένα Άβατο για την εγκοίμηση των ασθενών. Μάλιστα, στα δυτικά αυτού του βωμού υπήρχε ένας ναΐσκος ιωνικού ρυθμού, αφιερωμένος στον Ασκληπιό. Στις αρχές του 3ου αιώνα π.Χ., πραγματοποιήθηκε η διαμόρφωση της στοάς του κατώτερου πρώτου ανδήρου ενώ στο κέντρο του τρίτου και ψηλότερου ανδήρου δέσποζε ο μεγάλος ναός δωρικού ρυθμού του Ασκληπιού στον προθάλαμο του οποίου κτίστηκε η μεσοβυζαντινή εκκλησία της Παναγίας τους Άλσους ή Ταρσού, λόγω της ύπαρξης του άλσους κυπαρισσιών στην περιοχή.
