Μια ανάσα που ξυπνά – Συνέντευξη με τη συγγραφέα Γιώτα Ιωαννίδου

Υπάρχουν στιγμές στη ζωή που ένας καφές δεν είναι απλώς ένας καφές. Είναι παύση. Είναι ανάσα. Είναι εκείνο το μικρό, καθημερινό τελετουργικό που λειτουργεί σαν παράθυρο — προς τον έξω κόσμο ή προς έναν άλλο εαυτό, που ξεχάστηκε στην πορεία. Στη νουβέλα που αποτέλεσε αφορμή για την παρούσα συνέντευξη, παρακολουθούμε μια γυναίκα που ξυπνά όχι επειδή αλλάζει η ζωή της, αλλά επειδή θυμάται ότι υπάρχει. Ότι ποθεί. Ότι ζει.

 

Μέσα από μια φαινομενικά απλή ιστορία, ξεδιπλώνεται ένας εσωτερικός κόσμος γεμάτος ρωγμές, επιθυμίες, απώλειες και σιωπές. Η συνέντευξη που ακολουθεί δεν αποκαλύπτει μόνο τις σκέψεις πίσω από τη συγγραφή. Φωτίζει κάτι πολύ πιο βαθύ: την ανάγκη για επανασύνδεση με τον εαυτό, για διεκδίκηση της αυθεντικότητας μέσα σε μια καθημερινότητα που συχνά μας καταπίνει.

 

Είναι μια συνομιλία που μιλά για τον έρωτα, για την ταραχή της επιθυμίας, για τη δύναμη του βλέμματος και, τελικά, για την ελπίδα να μη χαθούμε ποτέ εντελώς από εκείνον που κάποτε υπήρξαμε.

Επιμέλεια συνέντευξης: Βασιλική Ευαγγέλου-Παπαθανασίου 

Ποια είναι η καθημερινή συνήθεια της γυναίκας και πώς εξελίσσεται σε κάτι περισσότερο;

H καθημερινή συνήθεια της γυναίκας αυτής είναι να πηγαίνει πριν την δουλειά της σ’ ένα coffee shop, δίπλα σ’ ένα βενζινάδιο για ν’αγοράσει τον καφέ της. Στην περιοχή αυτή εργάζεται για ένα συγκεκριμένο διάστημα, όσο κρατάει μία σύμβαση έργου. Της αρέσει αυτή η συνήθεια ως ένα μικρό διάλειμμα στην μονοτονία της μέρας. Καθώς πηγαίνει καθημερινά -όπως συμβαίνει πάντα όταν αποκτάς ένα στέκι- έρχεται σ’ επαφή με όσους εργάζονται και με τους θαμώνες. Όταν όμως ένας άνδρας που εργάζεται εκεί -στην αρχή δεν καταλαβαίνει ποιoς ακριβώς είναι ο ρόλος του-της ασκεί έντονη ερωτική έλξη, ταράζεται και της γεννιέται ερωτικός πόθος. Θέλει να πηγαίνει συνεχώς στο καφέ, γιατί επιθυμεί αυτό το ζωογόνο αίσθημα, αυτήν την ολιγόλεπτη, αλλά πολύ έντονη επαφή μαζί του. Της γίνεται εμμονή.

Ποιος είναι ο ρόλος του άντρα που εργάζεται στο καφέ στη ζωή της πρωταγωνίστριας

Ο άνδρας αυτός παίζει πολυ σημαντικό ρόλο στην καθημερινότητά της, στην ζωή της. Αν και ξένος, αν και σχεδόν δεν μιλάνε για καιρό πέρα από μία καλημέρα, το βλέμμα του, το έντονο ερωτικό βλέμμα του, την ταράζει σε βαθμό να την ξυπνήσει. Μετά από χρόνια γάμου κι έχοντας έναν γιο στην εφηβεία η γυναίκα αυτή έχει κυριολεκτικά στεγνώσει από τις καθημερινές της υποχρεώσεις. Στην σχέση της με τον άνδρα της έχει επέλθει μεγάλη αποξένωση, μ’ αποτέλεσμα να έχει χάσει εντελώς την αίσθηση της θηλυκότητας και του ερωτισμού της. Ένα και μόνο βλέμμα λοιπόν ενός άνδρα της ξυπνά τον πόθο. Νιώθει έντονη σεξουαλική επιθυμία γι’ αυτόν τον ξένο κι αυτό την ταράζει και την ξανασυνδέει με την ερωτική της φύση. Στο βλέμμα του καθρεπτίζεται και πάλι η γυναίκα, η ποθητή γυναίκα που υπήρξε στο παρελθόν. Κι αυτό λειτουργεί εντελώς αφυπνιστικά γι’ αυτήν.

Πώς περιγράφεται η έλξη ανάμεσά τους; Είναι απλή ή κάτι βαθύτερο;

Η έλξη που υπάρχει μεταξύ τους είναι καθαρά ερωτική. Είναι έντονα σεξουαλική και κάθε μέρα που περνάει αυξάνεται και βαθαίνει. Γίνεται ψυχική σύνδεση. Η γυναίκα αισθάνεται ότι ο άνδρας αυτός την νιώθει κι ας μην την γνωρίζει. Όταν είναι μαζί του, υποχωρεί ένα αίσθημα μοναξιάς, που την περιβάλλει τα τελευταία χρόνια. Αν και είναι λίγα αυτά που λένε, είναι σαν να τα έχουν πει όλα. Αναπτύσσεται μεταξύ τους ένας έρωτας . Και στον έρωτα πάντα η σύνδεση είναι ολιστική. Ενώνονται οι ερωτευμένοι ψυχή, σώμα, πνεύμα.

Έχω την αίσθηση ότι αυτό λειτουργεί πίσω από κάθε έντονη ερωτική έλξη. Όταν κάποιος μας έλκει δεν μας έλκει ποτέ μόνο σωματικά. Άλλωστε η σεξουαλική ενέργεια είναι η πιο βαθειά έκφραση της ύπαρξης του ανθρώπου. Ενέχει όλο του το είναι του. Έτσι, όταν μας έλκει κάποιος ποτέ δεν μας έλκει μόνο σαρκικά, αλλά ως ολότητα, ως ενέργεια που αποπνέει όλη του η ύπαρξη. Τώρα αν αυτό κρατήσει μόνο για μία στιγμή ή για μία νύχτα, δεν μειώνει την ποιότητα και την δύναμή του. Γιατί είναι άλλο να μιλάμε για την ποιότητα μίας σύνδεσης ανάμεσα σε δύο ανθρώπους κι άλλο για το πόσο θα κρατήσει, ή για το αν θα προκύψει τελικά μία σχέση. Πολύ συχνά μπορεί να έχει ελάχιστη χρονική διάρκεια, αλλά μια τέτοια δύναμη, που ποτέ δεν θα μπορέσουμε να την ξεχάσουμε.

Τι σημαίνει για τη γυναίκα «μια μικρή ερωτική ιστορία – ένας ανεκπλήρωτος έρωτας μιας ανάσας»;

Σημαίνει ότι δεν έγινε σχέση. Κράτησε λίγο. Μικρή και σύντομη χρονικά. Και ανολοκλήρωτη. Όμως με την δύναμη μιας ανάσας. Αναγκαία για την ύπαρξη, όσο η ανάσα για έναν άνθρωπο. Ζωογόνα όπως μόνο ο έρωτας είναι. Ο χρόνος αποκτά άλλη διάσταση μέσα μας ανάλογα με την ποιότητα της εμπειρίας που ζούμε.

Τι συμβολίζει το καφέ στην καθημερινότητα της γυναίκας;

Συμβολίζει την δραπέτευσή της από την στεγνή καθημερινότητά της. Ενα μικρό διάλλειμμα από την πεζή πραγματικότητα. Αρχικά συμβολίζει ένα χώρο όπου έχει την άνεση, πολυτέλεια πλέον την αισθάνεται, να βρεθεί λίγο με τον εαυτό της. Απίστευτα σημαντικό για κάθε άνθρωπο και υπό αυτήν την έννοια ιερό. Το χαρακτηρίζω έτσι, γιατί εγώ η ίδια είμαι άνθρωπος που αγαπώ πολύ τα καφέ και ο χρόνος που περνώ σ’ αυτά μου είναι πολύ σημαντικός για μένα. Για την ηρωίδα κι όσο την παρασύρει η ερωτική φλόγα προς τον άνδρα αυτόν, γίνεται ένας κήπος μυστικός, όπου αισθάνεται τον εαυτό της και πάλι να ανθίζει.

Γιατί πιστεύεις ότι η έλξη αυτή την ταράζει τόσο έντονα;

Γιατί της ξυπνά πρώτα από όλα τον ερωτισμό της. Της ήταν πολύ μακρινό να ποθεί, να επιθυμεί έναν άνδρα σαρκικά. Και το σώμα δεν λέει ποτέ ψέμματα. Δεν μπορείς να του κρυφτείς. Αποκαλύπτει τις αλήθειες όλες για τον εαυτό σου. Ποθεί ξανά. Άρα υπάρχει. Είναι ακόμα ζωντανή. Αν ο ίδιος δεν νιώθεις είτε πόθο, είτε αγάπη δεν έχει σημασία το αίσθημα του άλλου.Δεν είναι αρκετό. Αυτό που πραγματικά μπορεί να σε ξυπνήσει είναι το δικό σου αίσθημα. Από την άλλη όμως κι αυτό έχει μέγιστη αξία. Η ηρωίδα δέχεται ένα έντονο βλέμμα πόθου. Είχε ξεχάσει τι θα πει να την ποθεί ένας άνδρας. Στο βλέμμα αυτό καθρεπτίζεται η ίδια ως γυναίκα στην ιδανική της εκδοχή. Ως μία γυναίκα ερωτική και επιθυμητή που υπήρξε. Στο ερωτικό του βλέμμα ξαναβρίσκει τον εαυτό της. Βλέπει το ιδανικό της είδωλο και τελικά η ίδια ενώνεται μ’ αυτό το κομμάτι του εαυτού της που είχε χάσει.

Ποιες ρωγμές της ζωής της αποκαλύπτονται μέσα από αυτήν τη σύντομη σχέση;

Ότι η σχέση της με τον άνδρα της έχει παγώσει. Ότι έχει χαθεί η επικοινωνία μαζί του, έχει χαθεί η επιθυμία, έχει χαθεί η αλληλοκατανόηση και η ενσυναίσθηση. Όλα αυτά είναι μέγιστης σημασίας. Ο καθένας τους έχει εγκλωβιστεί σε μία ασφυκτική μοναξιά. Αλλά όλα συνεχίζονται λόγω σύμβασης, λόγω ανάγκης να ανταποκριθούν στα ζητούμενα της οικογένειας. Παραμένουν στο σχήμα, που αν και εξωτερικά φαίνεται επιτυχημένο, εσωτερικά έχει αδειάσει. Είναι σαν τσόφλι χωρίς περιεχόμενο. Κι αυτό είναι τραγικό για κάθε άνθρωπο κι αποτελεί πολύ συχνό φαινόμενο. Οι σχέσεις τελειώνουν, παύουν να είναι ζωντανές και συνεχίζουν να υπάρχουν από συμβιβασμό και των δύο. Αυτό όμως τον άνθρωπο εσωτερικά τον καταρακώνει. Χάνει την ίδια του την διάθεση για ζωή.

Πώς σχολιάζεται η έννοια του «πρέπει» μέσα από το κείμενο; Πόσο καταπιεστικό είναι;

Η έννοια του πρέπει λειτουργεί στο κείμενο ως καταπέλτης, ως ένα πιστόλι στον κρόταφο της γυναίκας αυτής. Είναι αυτό που έχει καθορίσει την ζωή της και συνεχίζει να την καθορίζει. Και είναι ένα πρέπει άλλοτε φανερό κι άλλοτε πολύ ύπουλο. Τόσο βαθειά καταγεγραμμένο και ανεξίτηλο μέσα της, που δεν χρειάζεται να της το επιβάλλει κανείς. Το επιβάλλει η ίδια στον εαυτό της. Είναι οι λεγόμενες πεποιθήσεις των άλλων, των γονιών μας και του ευρύτερου περιβάλλοντος, που όπως λένε οι ψυχολόγοι καταγράφονται στο υποσύνειδητο μας μέχρι τα επτά και ύστερα είναι δύσκολο να τις αλλάξεις , γιατί ούτε καν τις συνειδητοποιείς. Νομίζεις ότι κάποια απόφαση είναι δική σου, αλλά συχνά προέρχεται από τα πρέπει των άλλων. Σίγουρα βοηθά η ψυχοθεραπεία, αλλά και πάλι θέλει πολύ να θέλει κάποιος για να βρει τον αληθινό του εαυτό. Κι όλο αυτό είναι πολύ επικύνδινο, γιατί μπορεί να συντρίψουν τα θέλω της δικής σου ψυχής κι αντί να ζήσεις την δική σου ζωή, να ζεις την ζωή των άλλων, ή για τους άλλους.

Ένιωσες συμπόνια ή κατανόηση για τη γυναίκα; Γιατί;

Απόλυτη! Και συμπόνοια και κατανόηση. Ταυτίστηκα. Και ενώ, όταν έγραψα την νουβέλα το 2012, ήμουν σε πολύ διαφορετική κατάσταση από αυτήν, τα παιδιά μου ήταν πολύ μικρά και γω φρέσκια ακόμα στον γάμο και στην οικογένεια, νομίζω ότι λειτούργησε ενδόμυχα ένας φόβος μην γίνω σαν κάποιες γυναίκες που έβλεπα γύρω μου, που είχαν θυσιαστεί στον βωμό της οικογένειας και ζούσαν μόνο για τους άλλους. Κι αυτό μου φαινόταν αποπνικτικό. Άλλωστε όποτε γράφω όχι απλά κατανοώ τον ήρωα, αλλά γίνομαι η ίδια. Σ’ αυτό με βοηθά πολύ και η εμπειρία που έχω από το θέατρο, η γνώση της υποκριτικής. Το να γίνεσαι ο ήρωας και να τον αφήνεις να αναπνέει μέσα σου. Κι αν αφεθείς πραγματικά. είναι σαν απλά εσύ να τον ακουλουθείς. Αποκτά υπόσταση.

Πιστεύεις ότι είναι προδοσία να νιώθεις έλξη για κάποιον άλλο ενώ είσαι σε σχέση; Γιατί ή γιατί όχι;

Όχι δεν είναι προδοσία. Είναι φυσικό να νιώθουμε έλξη και για άλλους ανθρώπους. Το να φτάσουμε όμως να ερωτευτούμε κάποιον άλλον είναι ενδεικτικό ότι η σχέση που έχουμε έχει τελειώσει και μπορεί να μην το έχουμε καταλάβει. Μεγαλύτερη προδοσία είνα να καταπίνεις στην σχέση σου πράγματα που δεν αντέχεις. Πρώτα γιατί προδίδεις τον ίδιο σου τον εαυτό κι ύστερα γιατί κάποια στιγμή θα προδώσεις και τον άλλο. Όχι αναγκαστικά επειδή ένιωσες έλξη για κάποιον τρίτο. Η έκρηξη μπορεί να γίνει με πολλούς τρόπους και αφορμές. Προδοσία είναι να μην είσαι στην σχέση αληθινός. Να μην δίνεις στον άλλον να καταλάβει με ποιο άτομο έχει συσχετιστεί ή τι πραγματικά μας ενοχλεί, μας πονά στην σχέση και δεν αντέχουμε. Αν τα έχεις εκφράσεις κι ο άλλος παραμένει παθητικός και αδιάφορος το τέλος της σχέσης είναι μονόδρομος και το να υπάρξει έναν τρίτο πρόσωπο είναι θέμα χρόνου. Ποτε ο τρίτος δεν είναι η αιτία. Είναι το σύπτωμα. Η ασθένεια όμως έχει ήδη προκληθεί. Αν είσαι αληθινός για το πως αισθάνεσαι στην σχέση σου, πριν προκύψει κάποιος τρίτος κι ο άλλος δεν έκανε τίποτα για όσα του είπες, για ποια προδοσία μιλάμε;

Έχεις βιώσει ποτέ κάτι που να σε κάνει να «θυμηθείς» τον εαυτό σου που χάθηκε μέσα στον χρόνο;

Ναι βεβαίως. Πολλά! Από ένα βλέμμα ενός άνδρα μέχρι ένα τρελό πάρτυ μετά από χρόνια που είχα να διασκεδάσω. Από ένα μεθύσι μέχρι ένα τρελό γέλιο με φίλους που είχα να κάνω για χρόνια. Ακόμα κι ένα διαφορερικό ντύσιμο. Η καλή κουβέντα μιας φίλης που ήθελε να μου θυμίσει ποια ήμουν, γιατί με έβλεπε πεσμένη. Ή το χάδι και η αγκαλιά μόνο ενός αγαπημένου ανθρώπου μπορεί να μας θυμήσουν πολλά σε περιόδους που έχουμε χάσει τον εαυτό μας. Το θέμα είναι να κρατάμε καλά τον εαυτό μας μες στον χρόνο. Να εξελισσόμαστε φυσικά, να αλλάζουμε, αλλά να μην χάνουμε το βαθύτερο μας είναι για κανέναν και για τίποτα. Να μην χάσουμε ποτέ το μικρό παιδί μέσα μας.