Ανάμεσα στο Δίκαιο και την Ανθρωπιά: Η Σπυριδούλα Κορακιανίτη μιλά για τη δύναμη της κρίσης και της ευθύνης
Σε μια εποχή όπου η ανώνυμη κριτική διαμορφώνει συνειδήσεις, επηρεάζει ζωές και συχνά λειτουργεί ως σύγχρονο «λαϊκό δικαστήριο», η Σπυριδούλα Κορακιανίτη επιλέγει να φωτίσει τις γκρίζες ζώνες της ανθρώπινης κρίσης. Με αφορμή το βιβλίο της, που πραγματεύεται τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στο δίκαιο και το ηθικό, η συγγραφέας μιλά για τη δύναμη –και τον κίνδυνο– της ανωνυμίας, για την ευθύνη της εξουσίας και για την ανάγκη ενσυναίσθησης σε έναν κόσμο που βιάζεται να καταδικάσει.
Επιμέλεια συνέντευξης: Βασιλική Ευαγγέλου-Παπαθανασίου
Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ξεδιπλώνει τη σκέψη πίσω από την ιδέα της «διόρθωσης μιας λάθος στιγμής», εξηγεί γιατί επέλεξε τη διαδικτυακή επιτροπή ως αφηγηματικό μηχανισμό και αναδεικνύει τον ρόλο της λογοτεχνίας ως εργαλείο αυτογνωσίας και πνευματικής αφύπνισης. Με λόγο στοχαστικό και νηφάλιο, υπερασπίζεται την αξία της ψύχραιμης παρατήρησης και της ανθρώπινης προσέγγισης, θυμίζοντάς μας ότι πριν στρέψουμε τον δείκτη στον άλλον, οφείλουμε να τον στρέψουμε πρώτα στον εαυτό μας.
Μια συζήτηση για την κρίση, την ευθύνη και την ανθρωπιά — εκεί όπου η λογοτεχνία συναντά την κοινωνική πραγματικότητα.
Πώς γεννήθηκε η αρχική ιδέα της «διόρθωσης μιας λάθος στιγμής»;
Η ιδέα γεννήθηκε από ένα σύγχρονο φαινόμενο της ψηφιακής μας δραστηριότητας, την ανώνυμη κριτική. Έβλεπα πόσο απασχολεί τους ανθρώπους η κριτική που γίνεται απρόσωπα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και πόσο σημαντική, έως και καταλυτική, μπορεί να καταστεί η επίδρασή της.
Υπήρξε κάποιο πραγματικό γεγονός ή προσωπικό βίωμα που αποτέλεσε αφορμή για την ιστορία;
Όλοι έχουμε υποστεί ή έχουμε ακούσει μια ιστορία ανώνυμης κριτικής που θίγει, απασχολεί ή επηρεάζει κάποιον. Προσωπικά διαβιώνοντας σε μια «κλειστή» κοινωνία έχω υποστεί κοινωνικό σχολιασμό αλλά η εκθετική μορφή του διαδικτύου δίνει μια άλλη διάσταση στη σύγχρονη εποχή. Σκεφτείτε ότι για ένα ζήτημα όπου εμπλέκονται πρόσωπα οι αντικρουόμενες απόψεις πολλές φορές φέρουν στοιχεία «εθνικού διχασμού». Αυτό είναι τρομακτικό.
Γιατί επιλέξατε τη μορφή της διαδικτυακής επιτροπής ως κεντρικό αφηγηματικό μηχανισμό;
Αυτός ήταν ο πυρήνας της ιδέας. Να δημιουργήσω μια συνθήκη όπου άνθρωποι, που δεν θα συναντιόντουσαν δια ζώσης, θα έκριναν ζωές άλλων ανθρώπων έχοντας διαθέσιμο μόνο ένα κομμάτι της πληροφορίας. Αυτή η συνθήκη εξυπηρετούσε αυτό που ζούμε καθημερινά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Πιστεύετε ότι υπάρχει αντικειμενικά «σωστή» απόφαση όταν διακυβεύονται ανθρώπινες ζωές;
Φυσικά και όχι. Αυτό πραγματεύεται και το βιβλίο. Η μεριά που επιλέγουμε να υποστηρίξουμε αφορά στα δικά μας βιώματα. Ο θύτης ή το θύμα διαφοροποιούνται ανά περίπτωση μέσα από το φίλτρο των δικών μας καταβολών και επιρροών.
Το ερώτημα «Το δίκαιο είναι πάντα και ηθικό;» διατρέχει το βιβλίο. Εσείς τι απαντάτε;
Νομίζω ότι το δίκαιο δεν είναι μια οριζόντια εφαρμογή ενός κανόνα. Υπάρχουν περιπτώσεις που αν εφαρμοστεί κάτι καθολικά διαπράττεται ηθικά μια αδικία. Όταν μιλάμε για ανθρώπινες ζωές οφείλουμε να είμαστε πιο ανθρώπινοι. Είναι εύκολο να στρέψουμε τον δείκτη σε κάποιον άλλον. Είναι δύσκολο και θέλει σθένος να στρέψεις το δείκτη πρωτίστως στον εαυτό σου.
Αν βρισκόσασταν στη θέση ενός μέλους της επιτροπής, θα μπορούσατε να πάρετε μια τέτοια απόφαση;
Δεν μου αρέσει να διαλέγω θύματα. Θα αντιμετώπιζα τεράστια δυσκολία. Έχω επιλέξει να είμαι εξαιρετικά προσεκτική στις κρίσεις μου. Έχω μάθει να χαρακτηρίζω καταστάσεις και όχι ανθρώπους. Έχω ελαστικά όρια αντοχής στα λάθη των ανθρώπων. Προσπαθώ να δίνω ευκαιρίες. Δεν μου αρέσει να αδικώ κι αν το έχω κάνει δεν ήταν μια συνειδητή πράξη.
Πώς χτίσατε τις προσωπικότητες των πέντε μελών της επιτροπής;
Αυτό το κομμάτι το βρήκα εξαιρετικά ενδιαφέρον. Ήθελα να είναι αντιπροσωπευτικοί του κοινωνικού μίγματος αλλά όχι καρικατούρες. Με αφορά να υπάρχουν πάντα ήρωες από όλο το ηλικιακό, πνευματικό και κοινωνικοοικονομικό φάσμα.
Ποιος χαρακτήρας σας δυσκόλεψε περισσότερο στη συγγραφή και γιατί;
Νομίζω ότι οι ήρωες δεν με δυσκολεύουν. Τους σέβομαι. Δεν τους χαρακτηρίζω. Τους βάζω να ενεργούν και τους αφήνω στην κρίση του αναγνωστικού κοινού. Δεν θεωρώ ότι ο συγγραφέας διαθέτει το προνόμιο κατηγοριοποίησης των ανθρώπων. Η ευφυής γραφή δημιουργεί κόσμους, συνθήκες και ήρωες και τους παραδίδει στο αναγνωστικό κοινό.
Υπάρχει κάποιος χαρακτήρας με τον οποίο ταυτίζεστε περισσότερο;
Θα έλεγα ότι έχω πολλά κοινά με τον Δόκτωρ που αγαπά τα βιβλία και που φροντίζει ήρεμα και ουσιαστικά να δημιουργήσει μια κατάσταση που θα βοηθήσει εμπράκτως ανθρώπινες ζωές. Ένας χαρακτήρας που δεν αποζητά το προσκήνιο για να παράγει ουσιώδες αποτέλεσμα.
Πόσο επηρεάζει η ανωνυμία του διαδικτύου τις ηθικές μας επιλογές;
Νομίζω ότι ο ηθικός μας χάρτης είναι ένας. Αν η ανωνυμία εξωτερικεύει αήθεις πτυχές του εαυτού σου δεν σημαίνει ότι στον πυρήνα σου δεν εμφιλοχωρεί αυτό το χαρακτηριστικό. Η κατ’ επίφαση ευγένεια λόγω επωνυμίας δεν μου αρέσει. Ο ισορροπημένος και υγιής άνθρωπος παραμένει συνδεδεμένος με την ανθρωπιά του είτε όταν λειτουργεί επώνυμα είτε όταν λειτουργεί ανώνυμα.
Πιστεύετε ότι ο άνθρωπος, όταν του δοθεί εξουσία, αποκαλύπτει τον αληθινό του εαυτό;
Πιστεύω ότι η εξουσία είναι ένα φίλτρο που μπορεί να αναδείξει τις αληθινές προθέσεις των ανθρώπων για τους ίδιους αλλά και για τον κόσμο που τους περιβάλλει.
Θεωρείτε ότι οι άνθρωποι θα ήθελαν πραγματικά να αλλάξουν μια στιγμή του παρελθόντος τους, αν μπορούσαν;
Νομίζω πως όλοι έχουμε βιώσει στιγμές που θα θέλαμε να ήταν διαφορετικές. Απλά άλλοι νιώθουμε ότι οι καταστάσεις αυτές μας δίνουν μια σοφία για το μέλλον κι άλλοι βυθίζονται στα σκοτάδια μιας κακής εμπειρίας.
Πόσος χρόνος χρειάστηκε για τη συγγραφή του βιβλίου;
Αυτή την ερώτηση συστηματικά την αποφεύγω. Νομίζω ότι γράφω γρήγορα και δεν θέλω να απομυθοποιώ την άποψη που έχει ο κόσμος για τη συγγραφή. Είναι σαν ένα εκπληκτικό φαγητό που δοκιμάζεις σε ένα ταξίδι. Το απολαμβάνω σαν γαστρονομική εμπειρία αλλά δεν θέλω να μάθω όλα τα μυστικά εκτέλεσης της συνταγής. Έτσι και το λογοτεχνικό ταξίδι οφείλει να διατηρεί κάποιο μυστήριο.
Είχατε εξαρχής αποφασίσει την εξέλιξη και το τέλος ή προέκυψε στην πορεία;
Σας ευχαριστώ για αυτή την ερώτηση. Είμαι από εκείνους που θεωρούν ότι το γράψιμο έχει αυστηρούς κανόνες και αλγοριθμική λογική στον σχεδιασμό. Συνήθως στους συγγραφείς που αγαπώ το διαπιστώνω αυτό. Αν συνδυαστεί ένα δυνατό φαντασιακό κομμάτι με ορθές τεχνικές πετυχαίνεις το ιδανικό. Απέχω πολύ από το ιδεατό αλλά μου αρέσει να βλέπω ανεξερεύνητες βουνοκορφές μπροστά μου. Το τέλος το ήξερα από την αρχή επομένως.
Πώς διαχειρίζεστε συναισθηματικά βαριά ή ηθικά φορτισμένα θέματα κατά τη συγγραφή;
Ο συγγραφές που θέλει να ασχολείται με την κοινωνική θεματολογία οφείλει να βουτήξει βαθιά σε συναισθηματικά ή ηθικά φορτισμένα θέματα. Πρέπει να ακούει, να παρατηρεί, να ερευνά. Να γράφει ψύχραιμα. Να αφήνει το τραύμα να κλείνει όταν παρατηρεί μια κοινωνική παθογένεια και να γράφει με ευφυία και ηρεμία. Από την κοινωνία μας λείπουν οι ψύχραιμες φωνές. Ο συγγραφές δεν χρωστάει σε κανέναν κοινωνική επανάσταση οφείλει να δώσει όμως ευκαιρία για πνευματική αφύπνιση και προβληματισμό.
Τι θα θέλατε να κρατήσει ο αναγνώστης κλείνοντας το βιβλίο;
Θα ήθελα να σκεφτεί λίγο την επόμενη φορά που θα κρίνει έναν συνάνθρωπό του. Αν καταφέρω αυτό, έστω και για έναν αναγνώστη, θα είναι επιτυχία. Στην μέχρι τώρα επικοινωνία οι αναγνώστες έχουν επικοινωνήσει αυτή την επιθυμία κατά την ολοκλήρωση του βιβλίου. Ιδιαίτερη εντύπωση μου έκανε ότι οι έφηβοι αναγνώστες αντιλαμβάνονται σε βάθος τον πυρήνα της ανώνυμης κριτικής που θίγω και ταυτίζονται έντομα με τη νεαρότερη ηρωίδα του βιβλίου.
Πιστεύετε ότι η λογοτεχνία μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που κρίνουμε τους άλλους;
Η λογοτεχνία είναι μια βαθιά αυτογνωσιακή διαδρομή. Μας βοηθά να καταλάβουμε τον εαυτό μας και τον κόσμο γύρω μας καλύτερα. Η άποψη μας για κάθε βιβλίο δεν είναι παρά μια εμφανής διαπίστωση του ποιοι είμαστε. Μέσα από την αυτοεπίγνωση που μας προσφέρει θεωρώ ότι βοηθά στον τρόπο που κρίνουμε τους άλλους.
Αν το βιβλίο σας γινόταν ταινία, ποιο στοιχείο θα θέλατε οπωσδήποτε να διατηρηθεί;
Χαίρομαι που με ρωτάτε. Οι περισσότεροι αναγνώστες θεωρούν ότι το βιβλίο θα γινόταν μια πολύ καλή ταινία. Αν συνέβαινε κάτι τέτοιο νομίζω ότι θα με ενδιέφερε να διατηρηθεί ο πυρήνας της αφήγησης κατά τη δραματοποίηση και οι ήρωες να αποτελούν αντιπροσωπευτικό δείγμα της κοινωνίας μας, όπως στο βιβλίο.
