Είμαστε το σθένος μας

Υπάρχουν άνθρωποι που φαίνεται να προχωρούν στη ζωή, ακόμα και όταν όλα γύρω τους μοιάζουν να καταρρέουν. Δεν είναι πιο έξυπνοι, ούτε απαραίτητα πιο τυχεροί. Αυτό που τους ξεχωρίζει είναι το σθένος , η ικανότητα να επιμένουν, να προσαρμόζονται και να διατηρούν πίστη στις δυνάμεις τους, ακόμη και στις πιο δύσκολες στιγμές.

Η λέξη «σθένος» έχει τις ρίζες της στην ψυχολογία, αλλά δεν είναι θεωρητική έννοια. Οι έρευνες της θετικής ψυχολογίας δείχνουν πως το σθένος είναι ένας από τους πιο αξιόπιστους δείκτες μακροπρόθεσμης επιτυχίας και ψυχικής ανθεκτικότητας. Η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια Angela Duckworth, που μελέτησε εκτενώς το φαινόμενο, απέδειξε ότι οι άνθρωποι με υψηλό επίπεδο «grit» , δηλαδή σθένος και επιμονή , έχουν περισσότερες πιθανότητες να πετύχουν τους στόχους τους, ανεξάρτητα από το IQ, το κοινωνικό υπόβαθρο ή το περιβάλλον τους.

Σε μια από τις πιο γνωστές έρευνές της, η Duckworth παρακολούθησε μαθητές στρατιωτικής ακαδημίας. Εκείνοι που είχαν υψηλότερες τιμές σθένους ήταν οι μόνοι που ολοκλήρωσαν την εκπαίδευση, παρά την πίεση, την κούραση και την πειθαρχία που απαιτούσε. Αντίστοιχα, έρευνες σε αθλητές, καλλιτέχνες και επιχειρηματίες κατέδειξαν ότι η επιμονή και η ανθεκτικότητα είναι στατιστικά σημαντικότερες από το ταλέντο ή την εξυπνάδα.

Το σθένος δεν σημαίνει απλώς «αντοχή». Είναι ένας συνδυασμός πάθους και επιμονής για έναν μακροπρόθεσμο στόχο. Όταν ο άνθρωπος διαθέτει σθένος, μπορεί να αποτύχει πολλές φορές χωρίς να χάσει τον προσανατολισμό του. Μαθαίνει, προσαρμόζεται, διορθώνει και συνεχίζει. Οι έρευνες δείχνουν ότι οι άνθρωποι με ανθεκτικότητα ανακάμπτουν πιο γρήγορα από απώλειες, ασθένειες ή αποτυχίες, γιατί εστιάζουν όχι στο εμπόδιο, αλλά στη λύση.

Από ψυχολογική σκοπιά, το σθένος βασίζεται σε δύο θεμέλια: τη ρεαλιστική αισιοδοξία και την εσωτερική δέσμευση. Η αισιοδοξία δεν είναι η αφελής πίστη ότι «όλα θα πάνε καλά», αλλά η πεποίθηση ότι «ό,τι κι αν συμβεί, μπορώ να το διαχειριστώ». Αυτή η στάση αλλάζει τη χημεία του εγκεφάλου, μειώνοντας τα επίπεδα κορτιζόλης (ορμόνη του στρες) και ενισχύοντας τη ντοπαμίνη, που συνδέεται με το κίνητρο και την επιμονή.

Σύμφωνα με έρευνες του Martin Seligman, ιδρυτή της θετικής ψυχολογίας, οι άνθρωποι που βλέπουν τις αποτυχίες ως προσωρινές και διαχειρίσιμες παρουσιάζουν υψηλότερα ποσοστά ευτυχίας και επιτυχίας. Στην πραγματικότητα, η επιτυχία δεν είναι το αποτέλεσμα μίας μεγάλης προσπάθειας, αλλά του αθροίσματος πολλών μικρών, καθημερινών ενεργειών που επιμένουν μέσα στον χρόνο.

Αν σκεφτούμε τη ζωή σαν έναν μαραθώνιο και όχι σαν έναν αγώνα ταχύτητας, τότε το σθένος είναι αυτό που μας κρατάει σε κίνηση όταν η αρχική μας ενέργεια εξαντλείται. Είναι η φωνή που λέει «προχώρα λίγο ακόμα», όταν όλα δείχνουν δύσκολα.

Η καλλιέργεια του σθένους δεν είναι έμφυτη· μαθαίνεται. Ξεκινά από μικρές, συνειδητές αποφάσεις: να ολοκληρώσουμε κάτι που αρχίσαμε, να μην εγκαταλείψουμε στην πρώτη δυσκολία, να θέσουμε ρεαλιστικούς στόχους και να αναγνωρίζουμε κάθε μικρό μας βήμα ως πρόοδο. Με τον καιρό, αυτή η εσωτερική στάση γίνεται τρόπος ζωής.

Στο τέλος, το σθένος δεν ορίζει μόνο την επιτυχία, αλλά και το πώς ζούμε. Είναι η ικανότητα να παραμένουμε όρθιοι όταν οι άλλοι λυγίζουν, να βλέπουμε νόημα στις δυσκολίες και να συνεχίζουμε να δημιουργούμε, ακόμη κι όταν όλα φαίνονται αβέβαια.

Η ζωή δεν επιβραβεύει πάντα τους πιο ταλαντούχους, αλλά σχεδόν πάντα δικαιώνει εκείνους που δεν σταμάτησαν να προσπαθούν.