Λίτσα Στυλιανού: Η συγγραφέας που έδωσε φωνή σ’ ένα αστέρι

Με το παραμύθι «Ο Χρυσαφένιος», η Λίτσα Στυλιανού μας καλεί να σηκώσουμε το βλέμμα ψηλά στον ουρανό και να ξαναθυμηθούμε την παιδική μαγεία των ευχών, της φιλίας και του θάρρους. Η συγγραφέας, εμπνευσμένη από τις καλοκαιρινές νύχτες με τα αστέρια και τις μνήμες του παππού της, έπλασε έναν ήρωα διαφορετικό: ένα αστέρι που διστάζει, φοβάται, μα τελικά βρίσκει τη δύναμη να πέσει στη Γη για να πραγματοποιήσει μια ευχή.

Επιμέλεια συνέντευξης : Βασιλική Ευαγγέλου-Παπαθανασίου 

Με τρυφερότητα, φαντασία και βαθιά νοήματα, η Στυλιανού μιλά για το φόβο του άγνωστου, την αξία της αλληλοβοήθειας και το πώς τα παραμύθια μπορούν να γίνουν γέφυρα για δύσκολες συζητήσεις με τα παιδιά.

 

Ποια ήταν η αρχική σας έμπνευση για το παραμύθι του «Χρυσαφένιου»;

 

 

 

Πάντα μου άρεσε να ατενίζω τα αστέρια στον ουρανό τις καλοκαιρινές βραδιές. Ένα βράδυ που παρατηρούσα τ’ αστέρια θυμήθηκα ένα στιγμιότυπο με τον παππού μου, ο οποίος δεν βρίσκεται τώρα εν ζωή. Μου είπε λοιπόν ένα βράδυ: «όσο πάνε λιγοστεύουν τ’ αστέρια στον ουρανό». Αυτό πυροδότησε μέσα μου την έμπνευση για τη γέννηση ενός ήρωα, ενός αστεριού που ήθελε να μας αφηγηθεί την ιστορία του.

 

Θυμάστε τη στιγμή ή την αφορμή που γεννήθηκε η ιδέα αυτού του βιβλίου;

 

 

 

Η ιδέα αυτού του βιβλίου γεννήθηκε κατά τη διάρκεια ενός σεμιναρίου συγγραφής παιδικής λογοτεχνίας. Μέσα από τις γνώσεις που αποκομίσαμε, και τις τεχνικές-εργαλεία που διδακτήκαμε, καλεστήκαμε κάποια στιγμή να φτιάξουμε και να ολοκληρώσουμε τη δική μας ιστορία. Η ιστορία που έφτιαξα μου άρεσε πολύ και λαμβάνοντας υπόψην και τη γνώμη της καθηγήτριάς μου, αποφάσισα να την κάνω βιβλίο.

 

Ο Χρυσαφένιος φαίνεται να φοβάται το άγνωστο. Αυτός ο φόβος έχει συμβολική σημασία;

 

 

 

Ο φόβος για το άγνωστο είναι ένας από τους πιο διαδεδομένους φόβους σε μικρούς και μεγάλους. Συνήθως οι άνθρωποι νιώθουν ασφάλεια στο οικείο και το γνώριμο και υποσυνείδητα θέλουν να μείνουν εκεί. Ο Χρυσαφένιος μας καλεί να δοκιμάσουμε να αντλήσουμε εμπιστοσύνη από κάπου αλλού, και όχι από το οικείο, μιας και όλα γύρω μας αλλάζουν διαρκώς.

 

Το αστέρι που αρνείται να πέσει από τον ουρανό είναι μια πολύ δυνατή εικόνα. Τι αντιπροσωπεύει για εσάς ο «Χρυσαφένιος»;

 

 

 

Ο Χρυσαφένιος αποτελεί για μένα σύμβολο αυτογνωσίας, αλλά και αυταπάρνησης. Αυτογνωσίας, γιατί βαθιά μέσα του γνωρίζει, πως ο σκοπός της ύπαρξής του, είναι μεγαλύτερος από τον οποιοδήποτε φόβο του. Αυταπάρνησης, γιατί θυσιάζει τον κόσμο του όπως τον ήξερε, για μια βουτιά στο κενό, προκειμένου να πραγματοποιήσει την ευχή ενός αγοριού. Κι αυτό, γιατί γνωρίζει πως αυτός είναι ο βαθύτερος σκοπός του.

 

Πώς επιλέξατε να δώσετε «φωνή» και συναισθήματα σε ένα άψυχο σώμα όπως το αστέρι;

 

 

 

Τα παιδιά μεγαλώνουν και εξελίσσονται μέσα από τη φαντασία. Έχουν ανάγκη να εξερευνήσουν το κάθε συναίσθημα, την κάθε απόχρωση ενός χαρακτήρα έτσι ώστε να ταυτιστούν, να προβληματιστούν, να αντιμετωπίσουν εσωτερικά διλήμματα και εν τέλει να γίνουν πλουσιότερα εσωτερικά. Πολλά θέματα είναι δύσκολο να τα κάνει κανείς προσιτά σ’ ένα παιδί χρησιμοποιώντας για ήρωα ένα έμψυχο ον (ζώο ή άνθρωπο). Για παράδειγμα, η έννοια της θυσίας, είναι πολύ βαριά για ένα παιδί και σίγουρα έχει πολλές αποχρώσεις και υφές. Επιλέγοντας για ήρωα ένα άψυχο ον, στην προκειμένη ένα αστέρι, αμέσως δημιουργώ το κατάλληλο εργαλείο για να προσεγγίσω τέτοιες δύσκολες έννοιες.

 

Στο οπισθόφυλλο διαβάζουμε για την αξία της ευχής, της φιλίας και της αλληλοβοήθειας. Ποιο μήνυμα θα θέλατε να κρατήσει ένα παιδί διαβάζοντας αυτό το βιβλίο;

 

 

 

Ένα παιδί που έχει διαβάσει τον «Χρυσαφένιο», θα ήθελα να κρατήσει ότι η μαγεία δεν είναι κάτι το άπιαστο και δεν χρειάζονται μαγικά φίλτρα για να γίνει το θαύμα. Μαγεία είναι να ανακαλύψουμε μέσα μας στοιχεία που ήταν κρυμμένα, ούτως ώστε να εξελιχτούμε και να ζήσουμε αυτό που ο καθένας μας ονειρεύεται.

 

Το θέμα του φόβου και του θάρρους κυριαρχεί στην ιστορία. Πώς θεωρείτε ότι τα παιδιά μπορούν να τα προσεγγίσουν μέσα από την αφήγηση;

 

 

 

Την ώρα που το παιδί ταυτίζεται με έναν ήρωα που φοβάται, απενοχοποιεί τον δικό του φόβο, κάνοντας τον λίγο πιο ανάλαφρο. Με τον ίδιο τρόπο, την ώρα που ταυτίζεται με τον ήρωα που κατάφερε να βρει το θάρρος που χρειαζόταν, πιστεύει στον εαυτό του ότι σε κάθε περίσταση μπορεί και ο ίδιος να τα καταφέρει. Ο Χρυσαφένιος χρειάζεται να βρει λίγο θάρρος ώστε να αφεθεί και να πέσει στο κενό, εφόσον γνωρίζει πως αυτό είναι αναπόφευκτο και μέρος του σκοπού της ύπαρξής του. Σε αυτό τον βοηθούν οι φίλοι του, τα σοφά στέρια, αλλά και το φεγγάρι. Κατά τον ίδιο τρόπο, το αγόρι χρειάζεται να βρει λίγο θάρρος για να μιλήσει με τα άλλα παιδιά, και ο Χρυσαφένιος, εφόσον βρήκε το θάρρος που χρειάζόταν για να κάνει το μεγάλο βήμα, βοηθά το αγόρι να βρει το δικό του κρυμμένο θάρρος. Είναι σαν μια σκυτάλη που περνά από τον ένα ήρωα του παραμυθιού στον άλλο, και εν τέλει στον μικρό αναγνώστη.

 

Πιστεύετε πως τα παραμύθια μπορούν να λειτουργήσουν ως εργαλεία για να μιλήσουμε στα παιδιά για δύσκολα θέματα όπως η απώλεια ή το αναπόφευκτο;

 

 

 

Τα παραμύθια είναι πολύτιμα εργαλεία μέσα από τα οποία μπορούμε να προσεγγίσουμε ακόμα και τα πιο δύσκολα θέματα. Θα πρέπει όμως να θυμόμαστε ότι τα παιδιά χρειάζονται περισσότερη φαντασία και λιγότερο διδακτισμό. Επίσης, ένα βιβλίο δεν είναι παρά μια αφόρμηση. Στα χέρια ενός έμπειρου παιδαγωγού, θα πρέπει να αποτελέσει το έναυσμα για περεταίρω επεξεργασία μέσα από διάφορες προσεγγίσεις, για παράδειγμα μέσα από τεχνικές εκπαιδευτικού δράματος, στοχευμένες ερωτήσεις προβληματισμού κ.ο.κ.

 

Πώς αντιδρούν συνήθως τα παιδιά όταν τους διαβάζετε αυτή την ιστορία; Υπάρχει κάποιο σχόλιο ή ερώτηση που σας συγκίνησε;

 

 

 

Τα παιδιά χρειάζονται ενθάρρυνση για να ξεκινήσουν να εκφράζονται. Η αφήγηση της ιστορίας και μόνο, δεν αρκεί. Όταν λοιπόν τους θέτω ερωτήματα, ή τους αναθέτω κάποιο ρόλο, στα πλαίσια της δραματοποίησης και του σκηνικού αυτοσχεδιασμού, απολαμβάνω τις απαντήσεις τους. Για παράδειγμα, αρχίζουν να προβληματίζονται κατά πόσο θα μπορούσε να συνεχίσει τη ζωή του ο Χρυσαφένιος στη Γη χωρίς να γίνει αντιληπτός στους ανθρώπους, ή αν θα ήταν καλύτερο γι’ αυτόν να γυρίσει πίσω στον ουρανό, αφού εκπληρώθηκε πλέον η αποστολή του. Με δεδομένο ότι ο Χρυσαφένιος μπορεί να επιλέξει ό,τι θέλει, γιατί έχει μαγικές ιδιότητες, εκεί βλέπει κανείς την οπτική των παιδιών και μπορεί να δουλέψει διάφορα θέματα.

 

 Ποια ηλικιακή ομάδα είχατε στο νου σας όταν γράφατε το παραμύθι;

 

 

 

Όταν έγραφα το παραμύθι είχα στο μυαλό μου παιδιά ηλικίας 3-6 χρονών. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορούν να το απολαύσουν και μεγαλύτερα παιδιά. Υπάρχουν μηνύματα σε διάφορα επίπεδα, έτσι ώστε ανάλογα με την ηλικία να πάρει το κάθε παιδί ό,τι χρειάζεται.

 

Τι ρόλο παίζει για εσάς η φιλία και η αλληλοβοήθεια στην παιδική λογοτεχνία;

 

 

 

Η φιλία και η αλληλοβοήθεια είναι έννοιες διαχρονικές και έννοιες οι οποίες πρέπει να ξεκινήσουν να καλλιεργούνται από πολύ νωρίς στα παιδιά. Με αυτό το σκεπτικό, προσφέρουν πάντα ωραίες αφορμές για να φτιαχτιούν όμορφες ιστορίες με πολλά μηνύματα.

 

Πόσο δύσκολο ή εύκολο είναι να γράψει κανείς μια «τρυφερή παραμυθένια ιστορία» με βαθιά νοήματα;

 

 

 

Το πόσο δύσκολο ή εύκολο είναι, εξαρτάται, θεωρώ, από το πόση τριβή έχει κανείς με παιδιά, αλλά και το πόση ευαισθησία έχει ως άνθρωπος. Από ’κει και πέρα, χρειάζεται φαντασία, και λίγη κατάρτιση, όσον αφορά το λογοτεχνικό είδος παραμύθι.

 

 Τι ελπίζετε να κρατήσουν οι μεγάλοι (γονείς ή εκπαιδευτικοί) διαβάζοντας το βιβλίο αυτό στα παιδιά;

 

 

 

Οι μεγάλοι θα ήθελα να κρατήσουν το ότι μέσα από αυτή την ιστορία κάθε παιδί μπορεί να ενδυναμωθεί συναισθηματικά και να πιστέψει λίγο περισσότερο στον εαυτό του και στη μαγεία που υπάρχει στον κόσμο μας.

 

Ετοιμάζετε κάτι καινούριο; Να περιμένουμε σύντομα μια επόμενη ιστορία;

 

 

 

Πάντα κάτι γράφω. Αυτή την περίοδο το ενδιαφέρον μου περιστρέφεται γύρω από τον έμμετρο λόγο, οπότε καθόλου παράξενο να προκύψει κάποια ιστορία για παιδιά σε έμμετρο λόγο.