Μάριος Καζασίδης: Η ποίηση ως παρατήρηση

Ο Μάριος Καζασίδης κινείται ανάμεσα σε δύο φαινομενικά διαφορετικούς κόσμους: την επιστήμη των υλικών και την ποίηση. Ως Επίκουρος Καθηγητής στο Πολυτεχνείο Κρήτης, αλλά και ως ποιητής, στιχουργός και μουσικός, αναζητά διαφορετικούς δρόμους παρατήρησης και έκφρασης, έχοντας ως κοινό τους σημείο την ανάγκη να κοιτάζει βαθύτερα τον κόσμο και τον άνθρωπο.

Στην πρώτη του ποιητική συλλογή, η «νύχτα» γίνεται καταφύγιο δημιουργίας, αλλά και χώρος όπου φωτίζονται οι σκοτεινές πλευρές της ανθρώπινης ύπαρξης. Οι απώλειες, οι ματαιώσεις, οι αντιφάσεις, οι απόκληροι και οι κυνηγημένοι συνυπάρχουν με μικρές «ριπές ανέμου» που προσφέρουν ανάταση και ανακούφιση. Η Ιρλανδία, με το ιδιαίτερο τοπίο και τις προσωπικές του εμπειρίες, αφήνει το δικό της αποτύπωμα, ενώ η μελοποιημένη ποίηση και η μουσική αποτελούν έναν ακόμη τρόπο να αποκτούν οι λέξεις τη δική τους αυτόνομη αναπνοή.

Ο Μάριος Καζασίδης μιλά για την παρατήρηση ως γέφυρα ανάμεσα στην επιστήμη και την τέχνη, για την ανάγκη κάθε λέξης να έχει το βάρος και τη σημασία της, αλλά και για εκείνη τη δύσκολη στιγμή που ο δημιουργός αποφασίζει να αφήσει το έργο του να βγει από τα χέρια του και να συναντήσει τον αναγνώστη.

Επιμέλεια συνέντευξης: Βασιλική Ευαγγέλου-Παπαθανασίου

Πώς γεφυρώνεται η Επιστήμη των Υλικών και η ιδιότητα του Επίκουρου Καθηγητή στο Πολυτεχνείο Κρήτης με την ευαισθησία της ποίησης;

Ο ρόλος του ακαδημαϊκού είναι πολύ ευρύτερος από το στενό τεχνοκρατικό του σκέλος. Κατά τη γνώμη μου η έρευνα και η ποίηση (η τέχνη γενικότερα) έχουν μία βασική κοινή ρίζα: την παρατήρηση. Σε ένα ποίημα του ο Μαγιακόφσκι γράφει: «η τέχνη δεν πρέπει ν’ αντανακλά σαν τον καθρέφτη μα σαν φακός να μεγεθύνει». Συμφωνώ απόλυτα. Απλά θα προσέθετα ότι η ποίηση μπορεί και να παραμορφώνει. Η επιστήμη αντίθετα οφείλει κυρίως να αντανακλά. Μέσα από την παρατήρηση λοιπόν γεφυρώνονται αυτές οι δύο ιδιότητες έστω και αν αυτή ακολουθεί διαφορετικούς δρόμους σε κάθε περίπτωση. Σε αυτό μπορείς και να συμπεριλάβεις επίσης και το στοιχείο της κοινωνικής διάστασης το οποίο είναι πολύ ισχυρό και στις δύο περιπτώσεις.

 

Επηρέασε η διαμονή σας στην Ιρλανδία και η εκεί ερευνητική σας πορεία τη θεματολογία ή τη γλώσσα των ποιημάτων σας;

Η Ιρλανδία είναι μία χώρα με πολύ ισχυρή λογοτεχνική παράδοση. Παρότι μελέτησα κάποιους Ιρλανδούς λογοτέχνες, δε νομίζω ότι με επηρέασαν ιδιαίτερα τουλάχιστον ως προς τον τρόπο γραφής. Αντίθετα θα βρεις αναφορές και επιρροές κυρίως από το φυσικό τοπίο της χώρας, από εικόνες δηλαδή. Η θάλασσα και ο ουρανός έχουν τελείως διαφορετική ομορφιά από αυτό που είχα συνηθίσει. Αλλά και τα βιώματά μου εκεί έχουν καταγραφεί σε ποιήματα.

 

Εκτός από ποίηση, γράφετε στίχους και μουσική, έχοντας δημοσιεύσει το 2024 τον κύκλο τραγουδιών «Το σκουριασμένο δέντρο». Πώς αλληλεπιδρά η μουσική με τον γραπτό ποιητικό λόγο;

Η μελοποιημένη ποίηση είναι ένα από μία από τις σημαντικότερες παρακαταθήκες τους ελληνικού πολιτισμού του 20ου αιώνα. Συναντάται και σε άλλες χώρες αλλά πιο αποσπασματικά. Παρόλα αυτά η χρήση της ποίησης σε κύκλους τραγουδιών μπορεί να είναι προβληματική αν δεν έχει γίνει με ταιριαστό τρόπο η ανάπτυξη του μουσικού θέματος. Το τραγούδι είναι ξεχωριστή οντότητα που πρέπει να ισορροπήσει ανάμεσα σε στίχους και μουσική. Να προικιστεί και να ανεξαρτητοποιηθεί για να αναπνεύσει.

 

Ποιες είναι οι κύριες λογοτεχνικές επιρροές που νιώθετε ότι καθόρισαν την ποιητική σας φωνή από τη μικρή σας ηλικία;

Όταν ήμουν μικρός είχα μια κασέτα με το «Άξιον Εστί» στην οποία ήξερα κάθε φράση. Συνεπώς πρώτη επαφή είχα με τη μελοποιημένη ποίηση κυρίως του Ελύτη και αργότερα του Ρίτσου. Ποιητικές συλλογές άρχισα να διαβάζω αρκετά αργότερα, ως φοιτητής.

 

Τι συμβολίζει για εσάς η «νύχτα» στον τίτλο της συλλογής; Είναι ένας χώρος απομόνωσης, περισυλλογής ή μια μεταφορά για τις σκοτεινές πτυχές της ανθρώπινης εμπειρίας;

Νομίζω και οι δύο αναφορές που κάνατε είναι εύστοχες. Η νύχτα μπορεί να γίνει ένα ασφαλές καταφύγιο δημιουργίας όταν η ζωή ηρεμεί ή απουσιάζει. Σε αυτόν τον χώρο μπορώ να είμαι πιο αυθεντικός έστω για λίγο ακόμα και αν εμπεριέχει σκοτεινές πτυχές.

 

Στο οπισθόφυλλο συναντάμε την εικόνα ανθρώπων που, παρά την απώλεια, «συνέχισαν να κάνουν ποδήλατο ως το τέλος του χωματόδρομου». Αποτελεί η ανθεκτικότητα απέναντι στο τραύμα τον κεντρικό πυρήνα του βιβλίου σας;

Είναι αρκετά πετυχημένη η προσέγγιση που αναφέρατε. Ωστόσο το ποίημα μάλλον μιλάει για τους απόκληρους και τους κυνηγημένους. Η Ανθεκτικότητα αναφέρεται και ως αντίσταση στην ομορφιά. Για μια στιγμή ανιχνεύεις κάτι που μπορεί να σε κρατήσει και το απομακρύνεις.

 

Στο ποίημά σας «Άνθρωποι» γράφετε πως είμαστε «κόκκοι άμμου κι αέρηδες συνάμα». Πώς ισορροπεί η συλλογή ανάμεσα στη μικρότητα της ανθρώπινης ύπαρξης και το μεγαλείο των συναισθημάτων της;

Μέσα στη συλλογή μπορεί να ανιχνεύσετε πολλές αντιφάσεις. Η ανθρώπινη ύπαρξη και οι εκφάνσεις της έχουν όντως μία ενδογενή ασημαντότητα. Αυτή παρουσιάζεται σε αρκετά ποιήματα τα οποία επίσης αναμετρούνται με τις ματαιώσεις τους. Παρόλα αυτά μπορείς να βρεις να στοιχεία ανάτασης ή ανακούφισης έστω και αν

αυτά είναι «ριπές ανέμου». Το μεγαλείο των συναισθημάτων περισσότερο αφορά το υποκείμενο. Μέσα στο βασίλειο αυτό μπορείς να βρεις και αρκετά σκοτεινούς χώρους.

 

Καθώς αυτό είναι το πρώτο σας ποιητικό βιβλίο, ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίσατε κατά τη διαδικασία της επιλογής και της σύνθεσης των ποιημάτων;

Στο επίπεδο της σύνθεσης δεν υπήρχε κάποια ιδιαίτερη πρόκληση καθότι σχεδόν όλα τα ποιήματα γράφτηκαν αρκετό διάστημα πριν την έκδοσή τους. Κάποια ίσως και δεκαπέντε χρόνια πριν. Το δύσκολο σκέλος είχε να κάνει με την τελική επιμέλεια κυρίως λόγω του ότι ήθελα να είμαι σίγουρος για τη σημασία κάθε λέξης κάτι που ήταν προφανώς αδύνατον να διασφαλίσω. Κατά δεύτερον πρόκληση ήταν και η διαχείριση της έκθεσης που προκαλεί η έκδοση ενός βιβλίου. Έχεις κάτι στα χέρια σου και λες «θέλω όντως να το αφήσω;».

Πώς προέκυψε η συνεργασία με τον Στράτο Προύσαλη για το εικαστικό του εξωφύλλου και πώς αυτό συνομιλεί με το περιεχόμενο των 84 σελίδων του βιβλίου;

Ο Στράτος είναι ένας εξαιρετικός επαγγελματίας με τον οποίο είχαμε πολύ καλή συνεργασία. Αφουγκράστηκε το βιβλίο, δεν το διάβασε απλά. Η σύνθεση του εξωφύλλου παραπέμπει στη ρωγμή και στο νερό, δύο στοιχεία που διατρέχουν και την ποιητική συλλογή.