Μυρσίνη Καλογεροπούλου: «Η μνήμη με καταπονεί, αλλά με κινητοποιεί»

Η Μυρσίνη Καλογεροπούλου μάς συστήνει την πρώτη της συλλογή διηγημάτων, ένα ριψοκίνδυνο εγχείρημα, όπως η ίδια το χαρακτηρίζει. Μέσα από ιστορίες που ισορροπούν ανάμεσα στη μνήμη, στη ματαίωση και στη λύτρωση, δίνει φωνή σε «ατελείς» ήρωες, καθημερινούς ανθρώπους που παλεύουν με τον χρόνο, τις πληγές και τις ελπίδες τους. Με τρυφερότητα, χιούμορ και βαθιά παρατήρηση, η συγγραφέας αποτυπώνει τις μικρές και μεγάλες στιγμές της ζωής, προσκαλώντας τον αναγνώστη να ταυτιστεί, να συγκινηθεί και ίσως να ανακαλύψει μέσα από τις ιστορίες της μια προσωπική αλήθεια.

Επιμέλεια συνέντευξης Βασιλική Ευαγγέλου-Παπαθανασίου 

Πώς γεννήθηκε η ιδέα για αυτά τα δέκα διηγήματα;

 

Συμμετείχα σ΄ ένα συλλογικό έργο με ένα κείμενό μου, αφού προηγουμένως είχα παρακολουθήσει εργαστήρια γραφής. Όλα αυτά πριν πέντε χρόνια. Στη συνέχεια άρχισα να γράφω όχι εντατικά, αλλά συσσωρεύονταν κείμενα τα οποία αγάπησα και με παρακίνησαν να τα διαμορφώσω. Πλάθοντας τους ήρωές μου, έμπαινα πιο βαθιά στη διαδικασία της γραφής.

 

Υπάρχει κάποιο από τα κείμενα που θεωρείτε πιο προσωπικό ή πιο κοντά στις δικές σας εμπειρίες;

 

 

 

Όλα τα αγαπώ εξίσου με μια μικρή απόκλιση. Το διήγημα με τον τίτλο

 

«Το μπλόκο» με ήρωα τον Γιάννη με γέμισε ανείπωτη χαρά η συγγραφή του, με οδήγησε ο ίδιος στο πεδίο, σε μια πλατεία. Περισσότερα αναφέρονται στο κείμενο.

 

Το διήγημα «Γιατί η Μαίρη πέρασε τον δρόμο» , γιατί ο τίτλος μας υπενθυμίζει να τολμούμε να περνάμε δρόμους, να μην μας καταβάλλει ο φόβος .Οι δικές μου εμπειρίες δεν αποτυπώνονται στα κείμενα. Ωστόσο, μέσω των ηρώων, κρυφοκοιτάζω και εγώ τις ιστορίες.

 

Οι ήρωες σας κινούνται συχνά ανάμεσα στη μνήμη, στη ματαίωση και στη λύτρωση. Τι σας συγκινεί περισσότερο σε αυτές τις αντιθέσεις;

 

 

 

Η μνήμη με συγκινεί, ζω μαζί της. Με καταπονεί πολύ συχνά, αλλά έχει και το σθένος να με κινητοποιεί. Με συντροφεύει στις απώλειες, με θεραπεύει στις λύπες μου, με αφυπνίζει στις χαρούμενες στιγμές μου. Την ματαίωση την έχω βιώσει, καλή είναι και αυτή, αν δεν σε βαλτώσει. ‘Όσο για την λύτρωση δεν την αναζητούμε οι περισσότεροι στις σκοτεινές στιγμές μας;

 

Στο οπισθόφυλλο μιλάτε για “καθημερινούς ανθρώπους” που στέκονται αμήχανοι απέναντι στον χρόνο. Γιατί σας απασχολεί τόσο ο χρόνος;

 

 

 

Γιατί λιγοστεύει, με τον τρόπο που τον ορίζουμε. Μας τοποθετεί σε μια γραμμή εκκίνησης και μας φωνάζει τρέξε να προλάβεις. Αν τον τιθασεύσεις, θέσεις στόχους, βιώσεις χαρές και λύπες, μήπως θα ανατρίχιαζες νοιώθοντας την πνοή του ανέμου στο δάσος, ομολογώντας στον εαυτό σου ότι ζεις; Η αμηχανία εκδηλώνεται λόγω της αδυναμίας να πας ένα βήμα παρακάτω, με τις πληγές σου, τις απογοητεύσεις σου, ακόμη και με την ευτυχία σου αντάμα.

 

Υπάρχει κάποια ιστορία που ξεκίνησε από πραγματικό γεγονός ή αληθινό πρόσωπο;

 

 

 

Όχι δεν έχει συμβεί αυτό. Όμως μέσα στα κείμενα μπαίνουν και βγαίνουν και κάποιες φιγούρες με χαρακτηριστικά προσώπων που ίσως κάποτε είχα συναντήσει, αλλά είναι ολότελα παραλλαγμένες. Η αύρα τους τριγυρίζει για λίγο και χάνεται.

 

Πώς ήταν η διαδικασία της γραφής; Τα διηγήματα γράφτηκαν σε διαφορετικές περιόδους ή ως ενιαίο έργο;

 

 

 

Τα διηγήματα άρχισαν να γράφονται παράλληλα. Λυπάμαι που το λέω, αλλά άρχιζα ένα διήγημα, παρακινούμενη από μια ιδέα, συνεχιζόταν για μέρες η γραφή του, ωστόσο μια άλλη ιδέα άρχισε να διαδέχεται την άλλη, ωθώντας με να την αποτυπώσω και μάλιστα άμεσα. Επανέρχομαι επομένως για να στηρίξω την παράλληλη γραφή, αλλά δεν συνέβαινε πάντα. Κάποιες φορές, όταν με πίεζε ο ήρωας, με τραβούσε από το μανίκι να πάμε παρακάτω, τότε με απασχολούσε ξεχωριστά ένα κείμενο.

 

Τι δυσκολίες συναντήσατε κατά τη συγγραφή;

 

Άρχισα να γράφω με άγνοια κινδύνου για την πάλη με τις λέξεις. Η ροή με απασχολούσε, η πλοκή και το επίπεδο της γλώσσας. Δυσκολίες συνάντησα, όταν έπρεπε να εφαρμόσω, όσες γνώσεις είχα αποκομίσει σε σχέση με τις τεχνικές της γραφής. Όμως η επιμονή, το σκύψιμο πάνω στο κείμενο πολλές φορές, η ματιά από μακριά, η ανάγνωση με δυνατή φωνή και η πίεση για δημιουργία με έκαναν πολύ πιο δυνατή και ιδιαίτερα στη συγκεκριμένη χρονική περίοδο.

 

Πόσο ρόλο παίζει για εσάς το χιούμορ στη λογοτεχνία;

 

Σε κάποια από τα κείμενά μου, πηγάζει αυθόρμητα μέσα από τις ιστορίες και την διαδρομή των ηρώων. Ελπίζω να το ανακαλύπτουν οι αναγνώστες. Με τις λεπτές αποχρώσεις του, έχει την δυνατότητα να περάσει μηνύματα, αλλά και να φανερώσει πτυχές του χαρακτήρα του δημιουργού. Μου αρέσει.

 

Σας ενδιαφέρει περισσότερο η πλοκή ή η ψυχογράφηση των ηρώων;

 

Με ενδιαφέρουν εξίσου. Η ψυχογράφηση ως απόπειρα ερμηνείας του ανθρώπινου χαρακτήρα από την οπτική του συγγραφέα και όχι του ειδικού. Η πλοκή, για να δομηθεί ένα κείμενο, το οποίο θα πρέπει να ελκύσει τον αναγνώστη με στόχο να τον ακολουθήσει στο ταξίδι του.

 

Ποια είναι η σχέση σας με το διήγημα ως λογοτεχνικό είδος;

 

 

 

Το αγάπησα από μικρό παιδί για την συντομία των ιστοριών, για την πυκνότητα της γραφής. Η αφήγηση είναι σύντομη και με γοητεύει η λιτότητα τόσο στη γλώσσα, όσο και στο περιεχόμενο.

 

Υπάρχουν πολλές δυσκολίες ,όπως το να πετύχεις να προσφέρεις στον αναγνώστη μια συνολική αίσθηση της ζωής του ήρωα.

 

Τι θα θέλατε να κρατήσει ο αναγνώστης κλείνοντας το βιβλίο;

 

 

 

Να χαμογελάσει, να συγκινηθεί ,να μπει στη θέση των ηρώων μου και να θελήσει να εκφράσει και ο ίδιος τις επιθυμίες του γράφοντας. Πολλοί συγγραφείς, λιγότεροι απαθείς θεατές της ζωής.

 

Πιστεύετε ότι η λογοτεχνία μπορεί να λειτουργήσει ως κάθαρση για τον συγγραφέα ή μόνο για τον αναγνώστη;

 

 

 

Για τον αναγνώστη, το πιστεύω, αν του έχει αγγίξει μια κρυμμένη χορδή της προσωπικότητάς του. Αν διαβάζει προσεκτικά, θα ψιθυρίσει, ότι καλά έκανε και ο ίδιος σε παρόμοια περίπτωση, δεν είναι μόνος, μόνη και θα απελευθερωθεί από τις ενοχές του, τις εμμονές του, έστω για λίγο. Για τον συγγραφέα, έτσι και αλλιώς το ότι λειτουργεί στη διαδικασία της συγγραφής, αποτελεί κάθαρση.

 

Αν έπρεπε να χαρακτηρίσετε το βιβλίο σας με τρεις λέξεις, ποιες θα ήταν;

 

 

 

Ένα ριψοκίνδυνο εγχείρημα.

 

Πώς νιώθετε που οι ήρωές σας είναι «ατελείς» και συχνά σπαρακτικοί; Σας εκφράζει αυτή η ατέλεια;

 

 

 

Νοιώθω βαθιά ευγνωμοσύνη γιατί και εγώ είμαι αντίγραφό τους. Ατελής ως προς τις κοινωνικές συμβάσεις, μη διαθέσιμη για να αποδείξω την τελειότητα της ύπαρξής μου. Ο σπαραγμός εκφράζεται σε ένα βλέμμα, όταν γνωρίζεις ότι δυσκολεύεται να ζήσει με λιγοστά έσοδα, όταν αντιμετωπίζει την ασθένεια με αξιοπρέπεια, όταν πονάει και το κρύβει. Οι ήρωές μου πιθανόν να έχουν περάσει παρομοίως, οι ιστορίες τους ποτίζονται με μια πίκρα, με ματαίωση των προσδοκιών τους, αλλά και με ελπίδα.

 

Πιστεύετε ότι οι ιστορίες σας είναι «καθρέφτης» της κοινωνίας γύρω μας;

 

 

 

Οι ιστορίες μου φιλοδοξούν να το πετύχουν αυτό. Η κοινωνία είναι τόσο ρευστή και ως όρος και ως πραγματικότητα, όπως η άμμος που κυλάει από τα δάχτυλά σου. Ενώ πιστεύεις ότι την αποτυπώνεις έστω με τα κομμάτια των ιστοριών σου, το επόμενο λεπτό μεταμορφώνεται και σε καλεί να την ανακαλύψεις εκ νέου. Τουλάχιστον αντανακλούν τον δικό μου κόσμο, που περιλαμβάνει τους ανθρώπους με το φορτίο τους.

 

Πότε γράψατε για πρώτη φορά λογοτεχνία και πώς νιώσατε;

 

Πριν από πέντε χρόνια άρχισα να γράφω δειλά-δειλά, με άγνοια κινδύνου για το τι θα επακολουθούσε. Διηγήματα άρχισα να γράφω, με πολύ σεβασμό στον όρο και στους κλασσικούς συγγραφείς που υπηρέτησαν αυτό το είδος, καθώς και στους καταξιωμένους νεότερους. Είναι πολύ πρώιμη η θέση μου, ο χρόνος θα δείξει σε ποια μονοπάτια θα βαδίσω, αν θα συνεχιστεί η πορεία μου ή αν θα καθίσω στην άκρη αναλογιζόμενη τα πεπραγμένα.

 

Υπάρχουν συγγραφείς που σας έχουν επηρεάσει βαθιά;

 

Έχουν κατασταλάξει μέσα μου, όλα τα κείμενα που έχω μέχρι στιγμής διαβάσει, για διαφορετικούς λόγους το κάθε ένα. Ο κάθε συγγραφέας με έχει πλησιάσει, και με έχει επηρεάσει σε συνάρτηση με την ψυχική διάθεση που βρισκόμουν. Αναφέρω ενδεικτικά τον Αλμπέρ Καμί, τον Φλομπέρ.

 

Πώς χωρά η συγγραφή στην καθημερινή σας ζωή;

 

 

 

Κυρίως αφιερώνω πολύ χρόνο στην παρατήρηση του περιβάλλοντος, των ανθρώπων. Θα χαρακτήριζα τον εαυτό μου ως flaneur με την γενική έννοια της λέξης. Αυτή η διαδικασία είναι η προετοιμασία για να ακολουθήσει η απομόνωση και η γραφή. Δεν συμβαίνει κάθε μέρα, διότι επιδρούν και άλλοι παράγοντες, όπως η καθημερινότητα, η οποία με απορροφά πολύ συχνά. Προτιμώ να ωριμάζουν οι καταστάσεις μέσα μου και κατόπιν να τις αποτυπώνω στο χαρτί.

 

Σας τρομάζει η έκθεση όταν οι αναγνώστες διαβάζουν τις ιστορίες σας;

 

 

 

Δεν με τρομάζει η έκθεση, αρκεί να μου εκφράζουν τις παρατηρήσεις και τα σχόλιά τους, γιατί αυτά αποτελούν τη μαγιά για να προχωρήσω. Παράλληλα, νοιώθω αμήχανα, ίσως με την σκέψη ότι θα διαβάσουν τις ιστορίες οι φίλοι και οι γνωστοί και θα ανακαλύψουν μια πτυχή του βίου μου άγνωστη γι’ αυτούς.

 

Ετοιμάζετε κάτι νέο μετά από αυτό το βιβλίο;

 

 

 

Ήδη έχω κείμενα που τα επεξεργάζομαι. Θα χρειαστεί αρκετός χρόνος μέχρις ότου να πάρουν την τελική μορφή, το σίγουρο είναι ότι οι ήρωές μου πάλι με ταλανίζουν με τα κατορθώματά τους, τη δειλία τους, την αγριότητα των πράξεών τους κάποιες φορές, αλλά τους αγαπώ πολύ.