Οι Γυναίκες του Πολυτεχνείου. Η δύναμη που έμεινε στη σκιά

Η ιστορία του Πολυτεχνείου γράφτηκε με θάρρος, νεανική ορμή και συλλογική αντίσταση. Όμως υπάρχει μια πλευρά της που ακόμη και σήμερα μένει λιγότερο φωτισμένη. Η πλευρά των γυναικών. Εκείνων που στάθηκαν στην πρώτη γραμμή, που έτρεξαν, οργάνωσαν, φρόντισαν, μετέδωσαν μηνύματα και κινδύνευσαν όσο και οι άντρες. Κι όμως, πενήντα χρόνια μετά, τα ονόματά τους σπάνια εμφανίζονται στα σχολικά βιβλία, στους επίσημους καταλόγους ή στις δημόσιες αφηγήσεις.

Είναι ίσως η μεγαλύτερη σιωπή της ιστορίας αυτής της εξέγερσης.
Μια σιωπή που δεν της αξίζει.

Οι γυναίκες που μίλησαν. Οι γυναίκες που έδρασαν

Ανάμεσα στις λίγες που έχουν καταγραφεί με σιγουριά είναι η Μέλπω Λεκατσά, φοιτήτρια Φαρμακευτικής τότε, η οποία μίλησε χρόνια αργότερα για το πρόχειρο φαρμακείο που έστησαν μέσα στο Πολυτεχνείο για να περιθάλπουν τραυματίες. Οι σφαίρες έπεφταν, ο κόσμος λιποθυμούσε, και εκείνες – αθόρυβες, ψύχραιμες και αποφασισμένες – έτρεχαν να κρατήσουν ανθρώπους ζωντανούς.

Η Κατερίνα Παπαγκίκα θυμάται πως οι γυναίκες δεν ήταν απλά παρούσες. Ήταν οργανωμένες, είχαν ρόλο, είχαν φωνή. Οι παρεμβάσεις τους, οι συζητήσεις, η συμμετοχή στις επιτροπές ήταν δυναμικές. Δεν ήταν “συμπληρωματικές”, ήταν αναπόσπαστο μέρος του αγώνα.

Η Ελένη Αναστασίου, σε δική της μαρτυρία, μιλάει για την ένταση των στιγμών, για τα συνθήματα που φώναζε, για την αγωνία των ημερών εκείνων. Για τις στιγμές που έβλεπε τους συμφοιτητές της να τραυματίζονται και έμενε εκεί, χωρίς να κάνει βήμα назад.

Και στη Θεσσαλονίκη, η γυναικεία φωνή του ραδιοσταθμού του Πολυτεχνείου ήταν εκείνη της 22χρονης Κλεοπάτρας, που μετέδιδε μηνύματα αντίστασης, ενημέρωσης και ενότητας. Η φωνή της έγινε σύμβολο, μια φωνή που έσπαγε τον φόβο και τον αποκλεισμό.

Γυναίκες υπήρχαν παντού, όμως λίγες καταγράφτηκαν

Το συγκλονιστικό δεν είναι μόνο η δράση τους. Είναι το γεγονός ότι, παρά την επιρροή τους, παρά την παρουσία τους σε κάθε κρίσιμη στιγμή της εξέγερσης, η επίσημη ιστορία τις έχει αφήσει στο περιθώριο.

Οι περισσότερες γυναίκες δεν καταγράφηκαν ποτέ.
Τα ονόματά τους δεν εμφανίζονται σε λίστες.
Οι φωτογραφίες τους σπάνια κυκλοφορούν.
Οι ιστορίες τους χάθηκαν μέσα στον χρόνο.

Και όμως, χωρίς αυτές, το Πολυτεχνείο δεν θα ήταν το ίδιο.

Ήταν εκεί τη στιγμή που χρειαζόταν υπευθυνότητα, φροντίδα, οργάνωση, ψυχραιμία, αποφασιστικότητα.
Ήταν εκεί όταν οι πόρτες έκλεισαν και η πόλη σκοτείνιασε.
Ήταν εκεί όταν το ραδιόφωνο έπρεπε να βρει φωνή.
Ήταν εκεί όταν έπρεπε να συλλεχθούν τρόφιμα, φάρμακα και νερό.
Ήταν εκεί όταν οι πρώτοι τραυματίες άρχισαν να καταρρέουν.

Και ήταν εκεί όταν το άρμα έριξε την πύλη.

Γιατί πρέπει να μιλήσουμε για τις γυναίκες του Πολυτεχνείου

Δεν πρόκειται μόνο για ιστορική δικαιοσύνη.
Πρόκειται για ορατότητα.
Πρόκειται για το δικαίωμα μιας ολόκληρης γενιάς γυναικών να ακουστεί.
Πρόκειται για το παράδειγμα που άφησαν στα νεότερα κορίτσια: στο θάρρος, στη δράση, στη συμμετοχή, στη φροντίδα, στη συλλογικότητα.

Όταν μιλάμε για το Πολυτεχνείο δεν πρέπει να μιλάμε μόνο για εκείνους που στάθηκαν μπροστά. Πρέπει να μιλάμε και για εκείνες που κράτησαν τον αγώνα όρθιο.

Ένα χρέος που μένει

Το Πολυτεχνείο είναι μνήμη.
Και η μνήμη οφείλει να είναι πλήρης.
Να συμπεριλαμβάνει τις ιστορίες που άξιζαν να ειπωθούν και τελικά δεν ειπώθηκαν.

Οι γυναίκες του Πολυτεχνείου δεν ήταν λίγες.
Ήταν πολλές, δυνατές, παρούσες και αποφασιστικές.
Απλώς η ιστορία δεν γύρισε να τις δει.

Ήρθε ο καιρός να το κάνουμε εμείς.