Παρασκευή Τζιωρτζούδα : Χτίζοντας «Το όμορφό μας αύριο» μέσα από το σκοτάδι 

Με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου «Το όμορφό μας αύριο», η συγγραφέας Παρασκευή Τζιωρτζούδα μας ανοίγει έναν ουσιαστικό διάλογο για τη δημοκρατία, την ελευθερία της σκέψης, τη μνήμη και τη δύναμη της ποίησης. Σε έναν δυστοπικό κόσμο όπου η Τάξη και η Κρυπτεία επιβάλλουν τον απόλυτο έλεγχο, η ίδια επιλέγει να μιλήσει για την ελπίδα — όχι ως εύκολη παρηγοριά, αλλά ως συνειδητή στάση ζωής και καθημερινή διεκδίκηση.

Επιμέλεια συνέντευξης: Βασιλική Ευαγγέλου-Παπαθανασίου 

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, η δημιουργός ενός υβριδικού έργου, όπου η αφήγηση συνομιλεί με την ποίηση, εξηγεί πώς το φως μπορεί να αναδυθεί μέσα από το σκοτάδι, πώς η μνήμη μεταδίδεται από γενιά σε γενιά και γιατί η ποίηση παραμένει ένας ελεύθερος χώρος ακόμη και σε ανελεύθερους καιρούς. Μια συζήτηση για το σήμερα, το αύριο και τη βαθιά ανθρώπινη ανάγκη να βλέπουμε, να νιώθουμε και να αγωνιζόμαστε για έναν κόσμο πιο όμορφο και πιο δίκαιο

.

Ο τίτλος «Το όμορφό μας αύριο» μοιάζει αισιόδοξος, ενώ το βιβλίο περιγράφει έναν σκοτεινό, δυστοπικό κόσμο. Πώς συνυπάρχουν αυτά τα δύο;

Ακριβώς μέσα σε αυτή την αντίθεση βρίσκεται η αλήθεια αυτού του έργου. Για να φτάσουμε στο φως πρέπει να αντιμετωπίσουμε το σκοτάδι, για να χτίσουμε το όμορφό μας αύριο πρέπει να μάθουμε το σκοτεινό μας παρόν. Ο τίτλος είναι και τίτλος ενός ποιήματος μέσα στο βιβλίο, όπου οι νεκροί, «με τα αιώνια κηροπήγια και τις λευκές τους πέτρες», έρχονται να μας θυμίσουν πως δεν πρέπει να αναβάλλουμε το όμορφό μας αύριο, αλλά να το διεκδικούμε και να το χτίζουμε κάθε μέρα που περνά.

Η Τάξη και η Κρυπτεία αποτελούν έναν μηχανισμό απόλυτου ελέγχου. Πόσο εύκολο είναι, κατά τη γνώμη σας, μια κοινωνία να φτάσει σε τέτοιο σημείο χωρίς να το αντιληφθεί;

Πιστεύω πως η ενεργή συμμετοχή, η συνεχής διεκδίκηση των δικαιωμάτων μας, της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της δικαιοσύνης είναι υψίστης σημασίας. Αλλιώς, χωρίς μεγάλη δυσκολία, μπορεί να φτάσουμε σε μια τέτοια δυστοπική κοινωνία. Η δημοκρατία κατακτιέται και θεσπίζεται, δεν πρέπει όμως να την υπερασπιζόμαστε συνεχώς; Εάν την αφήσουμε, εάν τη θεωρήσουμε δεδομένη, θα τη χάσουμε.

Στο βιβλίο σας ελέγχονται όχι μόνο οι πράξεις αλλά και οι σκέψεις. Πιστεύετε ότι η ελευθερία της σκέψης είναι σήμερα το πιο ευάλωτο δικαίωμα;

Ζώντας σε έναν κόσμο με πολέμους, λιμούς και τόσα άλλα προβλήματα, δεν πιστεύω πως η ελευθερία της σκέψης είναι το πιο ευάλωτο δικαίωμα αυτή τη στιγμή. Παρόλα αυτά, η ελευθερία της σκέψης, αλληλένδετη με την ελευθερία του λόγου, φαίνεται να βάλλεται σε κάποιο βαθμό. Γενικά, εφόσον η σκέψη συνδέεται με τη γλώσσα, και μας οδηγεί στην έκφραση και στην πράξη, το να διατηρούμε την καθαρότητα της σκέψης μας και να καλλιεργούμε την κριτική μας ικανότητα, μοιάζει πολύ σημαντικό.

Το Νησί λειτουργεί ως τόπος εξορίας και φόβου. Είναι ένας πραγματικός τόπος ή ένα σύμβολο κοινωνικού αποκλεισμού;

Το Νησί είναι το μέρος όπου η Τάξη απομονώνει τους αντιδρούντες, καθώς όμως η ιστορία μας προχωρά, ίσως να καταλάβουμε πως τα πράγματα δεν είναι ακριβώς όπως τα παρουσιάζει η Τάξη. Ας αφήσουμε όμως τον αναγνώστη να το ανακαλύψει μόνος του στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου…

Η μικρή Ελπίδα αποτελεί κεντρική μορφή της αφήγησης. Είναι παιδί, σύμβολο ή και τα δύο; Πόσο συνειδητή ήταν η επιλογή του ονόματός της;

Ακριβώς, είναι παιδί και σύμβολο. Είναι η έφηβη εγγονή του παππού Τάσου που μαθαίνει την αλήθεια για την κοινωνία στην οποία ζει, και συμβολίζει τον νέο άνθρωπο που θα ‘δώσει μάχη’ για να ομορφύνει τον κόσμο του. Το όνομά της δεν είναι καθόλου τυχαίο, αφού είναι η κεντρική φιγούρα που κουβαλά την ελπίδα και την πίστη.

Ο παππούς, ως φορέας μνήμης και εμπειρίας, παίζει καθοριστικό ρόλο. Τι σημαίνει για εσάς η μετάδοση της αλήθειας από γενιά σε γενιά;

Ο παππούς εξιστορεί στην Ελπίδα όλα αυτά που ζει τα τελευταία σαράντα χρόνια. Η αλήθεια είναι το ζητούμενο για κάθε άνθρωπο, όπως και για την Ελπίδα. Τη βλέπουμε να ακούει, να σκέφτεται και να την ανακαλύπτει. Δεν διδάσκεται την αλήθεια, αλλά τη ζει, τη βλέπει μπροστά στα μάτια της γνωρίζοντας όλους τους ήρωες της ιστορίας μας.

Το ταξίδι των ηρώων ξεκινά από ένα μπαλκόνι και οδηγεί στην αλήθεια. Πόσο σημαντικό είναι το «βλέπειν» για την αφύπνιση του ανθρώπου;

Η Ελπίδα βλέπει να ξετυλίγονται διάφοροι χαρακτήρες μπροστά στα μάτια της και έτσι έμπρακτα οδηγείται στην αλήθεια. Παράλληλα, όμως, ακούει τα λόγια του παππού της, διαβάζει τα γράμματα από «το σκονισμένο κουτί του αύριο», και νιώθει τη λαχτάρα των ηρώων για ελευθερία. Πιστεύω πως ένας άνθρωπος μπορεί να αφυπνιστεί βλέποντας, ακούγοντας, διαβάζοντας, και πιο σημαντικά, νιώθοντας.

Τα ποιήματα γεννήθηκαν μαζί με την αφήγηση ή προέκυψαν σε στιγμές έντονης συναισθηματικής φόρτισης;

Τα ποιήματα γεννήθηκαν πρώτα. Πολύ αργότερα, αφού τα ποιήματα συγκεντρώθηκαν σε ένα αρχείο, προέκυψε η αφήγηση ως κάτι εντελώς αυθόρμητο, και έτσι δημιουργηθήκε αυτός ο συνδυασμός νουβέλας και ποίησης.

«Το όμορφό μας αύριο» δεν περιορίζεται στον πεζό λόγο αλλά περιλαμβάνει και ποίηση. Τι σας οδήγησε σε αυτή τη μορφική επιλογή;

Γενικά, γράφω ποίηση. Τα δύο προηγούμενα βιβλία μου ήταν ποίηση, και έτσι ξεκίνησε και αυτό. Καθώς, όμως, έβαζα τα ποιήματα σε μια σειρά, είδα έντονες εικόνες να ‘ζωγραφίζονται’ μέσα σε αυτά, και μια κοινή θεματική, που μου επέτρεψαν να πλάσω μια ιστορία με πολλούς ήρωες και συμβολισμούς. Εν τέλει, ενθουσιάστηκα με την ιδέα να φτιάξω ένα υβριδικό βιβλίο, και το έκανα.

Ποιος είναι ο ρόλος της ποίησης μέσα σε ένα δυστοπικό έργο; Λειτουργεί ως ανάσα, ως αντίσταση ή ως προφητεία;

Λίγο από όλα όσα αναφέρατε. Η αφήγηση και το ποίημα πάνε χέρι χέρι σε όλο το βιβλίο, και ένα ποίημα μπορεί να πηγαίνει την ιστορία μας παρακάτω. Επίσης, πολλές φορές, το ποίημα μπορεί να αποτελεί τη λαλιά ενός βουβού ήρωα και μέσα από αυτό εκείνος να παίρνει ζωή. Για παράδειγμα, αυτό συμβαίνει στο κεφάλαιο «Έρχομαι από το ένδοξο παρελθόν», όπου το ποίημα είναι τα λόγια του Λευτέρη, στο κεφάλαιο «Χειμώνες» όπου μας μιλάνε οι κρατούμενοι αγωνιστές, και σε άλλα.

Θα λέγατε ότι η ποίηση είναι ο πιο ελεύθερος χώρος μέσα σε έναν ανελεύθερο κόσμο;

Μέσα στον ανελεύθερο κόσμο του βιβλίου, η ποίηση αποτελεί φάρο ελευθερίας και ελπίδας. Ακόμα και αν φτάνει στα χέρια των ανθρώπων μέσα από παράνομα τυπωμένα χαρτιά που βρίσκουν στους δρόμους τα πρωινά, συνεχίζει να υπογραμμίζει τις κακοτοπιές και να δίνει ελπίδα για το αύριο. Γενικά, πιστεύω πως η ποίηση δεν πρέπει να περιορίζεται ή να υποκύπτει στον φόβο.

Τι θα θέλατε να σημαίνει για τον αναγνώστη το «όμορφο αύριο» όταν κλείσει το βιβλίο;

Θα ήθελα το βιβλίο μου να αποτελεί μια υπενθύμιση πως πρέπει συνεχώς να διαφυλάσσουμε την ανθρωπιά μας και να διεκδικούμε το μέλλον μας. Ακόμα και μέσα σε ένα σκοτάδι που μπορεί να μοιάζει απέραντο, να συνεχίζουμε να ψάχνουμε εκείνη τη μικρή αχτίδα φωτός. Το όμορφό μας αύριο είναι κάτι που το δημιουργούμε εμείς, με αδιάκοπη προσπάθεια και επιμονή.