Τζένη Πετροπούλου – «Η αγάπη δεν πονάει. Κι αν πονάει, δεν είναι αγάπη.»

Η Τζένη Πετροπούλου γράφει για τις γυναίκες που έμαθαν να σωπαίνουν και κάποια στιγμή τόλμησαν να μιλήσουν. Στο νέο της βιβλίο καταδύεται στα σκοτεινά νερά της κακοποίησης — εκεί όπου η βία δεν είναι πάντα ορατή, αλλά αφήνει ανεξίτηλα σημάδια στην ψυχή. Με λόγο λιτό και διεισδυτικό, αποφεύγει τον εξωραϊσμό και φωτίζει τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στην επιβίωση και την επανάσταση, στην ενοχή και τη διεκδίκηση, στον φόβο και την ελευθερία.
Η ηρωίδα της δεν είναι σύμβολο· είναι μια γυναίκα που κουβαλά ντροπή, αγάπη, παιδιά, σιωπή — μέχρι να καταλάβει πως η αντοχή δεν είναι υποχρέωση. Γύρω της, πρόσωπα σύνθετα: φίλες που γίνονται δίχτυ ασφαλείας, ένας άντρας που κινείται στη σκιά της ηθικής, μια κοινωνία που ακούει αλλά δεν πιστεύει πάντα. Η Πετροπούλου δεν δίνει εύκολες απαντήσεις· θέτει ερωτήματα που καίνε.
Στη συνέντευξη που ακολουθεί, μιλά για τη βία χωρίς υπερβολές, για την αυτοδικία χωρίς ωραιοποίηση, για τον έρωτα μετά το τραύμα, για τη γυναικεία αλληλεγγύη ως ρωγμή απ’ όπου μπαίνει το φως. Και πάνω απ’ όλα, για το δικαίωμα μιας γυναίκας να φύγει — όχι από αδυναμία, αλλά από δύναμη.

Επιμέλεια συνέντευξης: Βασιλική Ευαγγέλου-Παπαθανασίου 

Η ηρωίδα σας εγκαταλείπει έναν άντρα που δεν είναι απλώς κακός, αλλά εγκληματικά βίαιος – ένας «βιαστής ψυχής και σώματος». Πόσο δύσκολο ήταν να αποτυπώσετε αυτή τη βία χωρίς να τη ρομαντικοποιήσετε;

Ήταν ίσως το πιο δύσκολο κομμάτι της γραφής. Η βία δεν χρειάζεται περιγραφικές υπερβολές για να γίνει αισθητή. Αρκεί η σιωπή και ο πόνος που αφήνει πίσω της. Προσπάθησα να τη δείξω όπως τη βιώνουν τα θύματα: ύπουλη, καθημερινή, εξουθενωτική. Χωρίς ίχνος εξωραϊσμού.

Ποιο είναι το σημείο καμπής που τη μετατρέπει από θύμα σε γυναίκα που διεκδικεί τη σωτηρία της;

Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη στιγμή . Είναι μια αργή συσσώρευση. Ένα βλέμμα των παιδιών της, μια φράση που ακούγεται ξαφνικά αλλιώς, η συνειδητοποίηση ότι αν μείνει, δεν θα χαθεί μόνο εκείνη. Η σωτηρία ξεκινά όταν καταλαβαίνει πως δεν της αξίζει να αντέχει άλλο.

Στο βιβλίο, η κακοποίηση δεν είναι μόνο σωματική αλλά και ψυχική. Πιστεύετε ότι η ψυχική βία αφήνει βαθύτερα τραύματα;

Ναι, γιατί δεν φαίνεται. Δεν αφήνει φανερές πληγές, ούτε είναι εύκολη η ίαση. Η ψυχική βία αλλοιώνει την εικόνα που έχεις για τον εαυτό σου, σε κάνει να αμφιβάλλεις για την ίδια σου την πραγματικότητα. Και αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο τραύμα.

Η «φυγή» της είναι πράξη επιβίωσης ή πράξη επανάστασης;

Στην αρχή είναι ξεκάθαρα επιβίωση. Στην πορεία όμως μετατρέπεται σε επανάσταση, μια σιωπηλή, προσωπική επανάσταση απέναντι σε ό,τι της επέβαλαν να αντέχει.

Ο άντρας που τη βοηθά έχει σκοτεινό παρελθόν – έχει βγάλει «τέτοιους άντρες από τη μέση». Τι σας ώθησε να δημιουργήσετε έναν χαρακτήρα που κινείται στα όρια της ηθικής και της παρανομίας;

Γιατί η πραγματικότητα δεν είναι καθαρή. Υπάρχουν άνθρωποι που γεννιούνται μέσα στη σκιά και μαθαίνουν να λειτουργούν εκεί. Επίσης κάποιοι βρέθηκαν στο σκοτάδι και ήθελα να εξερευνήσω τι συμβαίνει όταν η επίσημη δικαιοσύνη απουσιάζει και κάποιοι αποφασίζουν να γίνουν οι ίδιοι όριο ή να ξεφύγουν προς το φως.

Μέσα από αυτόν τον ήρωα θίγετε το ερώτημα: όταν η δικαιοσύνη δεν προστατεύει, γεννιέται η αυτοδικία; Πού στέκεστε εσείς;

Το ερώτημα τίθεται, αλλά δεν απαντάται εύκολα. Προσωπικά δεν δικαιώνω την αυτοδικία, όμως κατανοώ την απόγνωση που τη γεννά. Το βιβλίο δεν δίνει λύσεις, θέτει διλήμματα.

Οι φίλες της ηρωίδας παίζουν καθοριστικό ρόλο. Πόσο σημαντική είναι η γυναικεία αλληλεγγύη σε τέτοιες ιστορίες;

Είναι σωτήρια. Καμία γυναίκα δεν φεύγει μόνη της. Ακόμη κι αν θελήσει να κάνει το πρώτο βήμα μόνη, κάπου υπάρχει ένα χέρι που απλώνεται. Η γυναικεία αλληλεγγύη είναι η αόρατη ρωγμή απ’ όπου μπαίνει το φως.

Η ηρωίδα βιώνει φόβο, ενοχή, ντροπή. Γιατί πιστεύετε ότι τα θύματα συχνά κουβαλούν ενοχές που δεν τους ανήκουν;

Γιατί ο βιαστής τους ψιθυρίζει ότι φταίνε, ότι προκάλεσαν, ότι υπέρβαλλαν. Η ενοχή είναι το τελευταίο όπλο του θύτη.

Το βιβλίο σας θέτει το ερώτημα: «Γιατί ό,τι αγαπώ δεν πρέπει να πονάει». Πώς μπορεί μια γυναίκα να μάθει να αναγνωρίζει ότι αυτό που βιώνει δεν είναι αγάπη;

Όταν ο πόνος γίνεται μόνιμος. Όταν φοβάται περισσότερο απ’ όσο χαίρεται. Η αγάπη δεν ζητά να μικρύνεις για να χωρέσεις. Η αγάπη σε ανθίζει.

Υπάρχει χώρος για έρωτα μετά από τέτοια τραύματα; Ή πρώτα πρέπει να ξαναχτιστεί η εμπιστοσύνη στον εαυτό;

Υπάρχει χώρος, αλλά όχι χωρίς προηγουμένως να ξαναχτιστεί η σχέση με τον εαυτό. Ο έρωτας μετά το τραύμα δεν είναι σωτηρία.

Πώς ισορροπήσατε ανάμεσα στο σκοτάδι της ιστορίας και στην ελπίδα;

Αφήνοντας την ελπίδα να προσπαθεί. Να είναι επίμονη. Να γεννιέται μέσα από τις ρωγμές, όχι να επιβάλλεται

Τι θα θέλατε να νιώσει μια γυναίκα που διαβάζει το βιβλίο σας και ίσως αναγνωρίζει κομμάτια της δικής της ζωής;

Ότι δεν είναι μόνη. Και ότι υπάρχει έξοδος προς την ελευθερία, ακόμη κι αν αυτή τη στιγμή δεν τη βλέπει.

Πιστεύετε ότι η κοινωνία σήμερα ακούει πραγματικά τις γυναίκες που μιλούν για κακοποίηση;

Τις ακούει, αλλά συχνά δεν τις πιστεύει, τις αμφισβητεί. Κι αυτό είναι εξίσου βίαιο.

Αν έπρεπε να συνοψίσετε το μήνυμα του βιβλίου σε μία φράση, ποια θα ήταν;

Η αγάπη δεν πονάει και αν πονάει, δεν είναι αγάπη.