Τζίνα Πούλου: «Η φωνή μας είναι η δύναμή μας – Όλοι γεννηθήκαμε για να τραγουδάμε»

Μπορεί το τραγούδι να αλλάξει τη ζωή μας; Η Τζίνα Πούλου πιστεύει πως ναι. Vocal coach, συγγραφέας και δημιουργός της μεθόδου Yoga Your Voice, αφιέρωσε χρόνια στη μελέτη της ανθρώπινης φωνής και μέσα από το νέο της βιβλίο «Γεννήθηκες για να τραγουδάς» επιχειρεί να ανατρέψει μία από τις πιο διαδεδομένες πεποιθήσεις: ότι το τραγούδι είναι χάρισμα των λίγων.

Με οδηγό την επιστήμη, αλλά και τη βαθιά ανθρώπινη εμπειρία, εξηγεί γιατί η φωνή δεν είναι απλώς ένα μέσο επικοινωνίας, αλλά ένας καθρέφτης της ψυχής, της αυτοπεποίθησης και της ελευθερίας μας.

Επιμέλεια συνέντευξης: Βασιλική Ευαγγέλου-Παπαθανασίου 

Στη συνέντευξη που ακολουθεί μιλά για τους φόβους που φιμώνουν τη φωνή μας, τη θεραπευτική δύναμη του τραγουδιού και το μήνυμα που θέλει να φτάσει σε κάθε άνθρωπο: ότι η φωνή του αξίζει να ακουστεί.

 

Τι ήταν αυτό που σας ώθησε να γράψετε το «Γεννήθηκες για να τραγουδάς»;

 

Η επιθυμία μου να καταρρίψω έναν μεγάλο μύθο. Ότι το τραγούδι δηλαδή είναι προνόμιο των λίγων και των ταλαντούχων. Κουράστηκα να ακούω το «δεν έχω φωνή». Άκουγα στενάχωρες ιστορίες για δασκάλους στο σχολείο που ζητούσαν από παιδιά να ανοιγοκλείνουν απλά το στόμα τους στη χορωδία χωρίς να βγάζουν ήχο. Έγραψα λοιπόν, το «Γεννήθηκες για να τραγουδάς» ως το αντίδοτο στον φόβο απέναντι στο τραγούδι. Ήθελα να γράψω κάτι που να εξηγεί και να αποδεικνύει επιστημονικά και πρακτικά ότι το τραγούδι είναι δικαίωμά μας από τη στιγμή της γέννησής μας. Βλέποντας τόσους ανθρώπους να φιμώνουν τα συναισθήματά τους, επειδή ντρέπονται για τη φωνή τους, ένιωσα την ανάγκη να τους επικοινωνήσω όσα στερούν από τη ζωή τους. Όταν κλειδώνουμε τη φωνή μας, κλειδώνουμε ένα κομμάτι της ύπαρξής μας. Ήθελα λοιπόν, να δώσω στους αναγνώστες τα εργαλεία να σπάσουν αυτά τα δεσμά και να αντιληφθούν τη δύναμη του ήχου τους.

 

 

 

Ο τίτλος του βιβλίου είναι ιδιαίτερα αισιόδοξος. Πιστεύετε πραγματικά ότι όλοι οι άνθρωποι μπορούν να τραγουδήσουν;

 

Δεν τον θεωρώ αισιόδοξο, αλλά πραγματικότητα. Είναι σαν να λες σε κάποιον που έχει πόδια ότι δεν μπορεί να περπατήσει. Είναι πολύ απλά τα πράγματα. Όλοι όσοι έχουμε τις φωνητικές μας χορδές μπορούμε να τραγουδήσουμε. Η παρεξήγηση βρίσκεται στο ότι το τραγούδι έχει ταυτιστεί με το επάγγελμα του τραγουδιστή. Το τραγούδι όμως, είναι έμφυτη ανάγκη. Το γεγονός ότι κάποιος τραγουδάει δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πρέπει να γίνει επαγγελματίας τραγουδιστής. Όπως όλοι μπορούμε να περπατήσουμε χωρίς να είμαστε αθλητές ή να ζωγραφίσουμε χωρίς να είμαστε ζωγράφοι, έτσι και το τραγούδι είναι μια φυσική ανθρώπινη ικανότητα και ένας τρόπος έκφρασης. Από μικρή ηλικία τραγουδάμε αυθόρμητα, όμως μεγαλώνοντας πολλοί εγκαταλείπουν αυτή τη συνήθεια επειδή φοβούνται την κριτική ή πιστεύουν ότι δεν έχουν «καλή φωνή». Στην πραγματικότητα όμως, οι περισσότεροι άνθρωποι όσο και αν θεωρούν το τραγούδι άπιαστο όνειρο, μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά τη φωνή τους και να απολαμβάνουν το τραγούδι, όπου, όπως και όποτε το επιθυμούν.

 

Ποια είναι η μεγαλύτερη παρανόηση που έχουμε για τη φωνή μας;

 

Ότι η φωνή είναι ένα χάρισμα που είτε το έχεις είτε δεν το έχεις. Αυτή είναι ίσως, η μεγαλύτερη παρανόηση. Η φωνή είναι ένα φυσικό εργαλείο που όλοι διαθέτουμε και, όπως κάθε εργαλείο, μπορεί να καλλιεργηθεί και να εξελιχθεί. Το πόσο θα την καλλιεργήσουμε εξαρτάται από τους στόχους που θέτουμε και πού θέλουμε να φτάσουμε, εάν σκεφτόμαστε να ασχοληθούμε δηλαδή επαγγελματικά. Σκεφτείτε το, όπως για παράδειγμα συμβαίνει με το σώμα μας. Το πώς θα φαίνεται εξαρτάται από το τι τρώμε και πόσο το γυμνάζουμε. Φυσικά υπάρχουν ποιότητες που κάνουν μια φωνή να ξεχωρίζει και συνδέονται με το ηχόχρωμα, όπως υπάρχουν και κορμιά που εκ γενετής έχουν ιδανικές προδιαγραφές. Αλλά μη συγχέουμε την ποιότητα της φωνής με την ικανότητα του να τραγουδάμε. Ακόμα και μια ποιοτικότατη φωνή μπορεί να μην ακούγεται, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Το πρόβλημα δεν είναι η φωνή, αλλά οι πεποιθήσεις που έχουμε γι’ αυτήν και ο φόβος της έκθεσης.

 

Στο βιβλίο αναφέρετε ότι η φωνή είναι βιολογική ανάγκη. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;

 

Φαντάζομαι ότι με τον όρο «φωνή» εννοείται το τραγούδι και θα σας απαντήσω με μια αντίστοιχη ερώτηση. Γιατί, όταν ακούτε ένα τραγούδι στο αυτοκίνητο, αρχίζετε αυθόρμητα να τραγουδάτε και εσείς, ενώ όταν ακούτε κάποιον να μιλάει δεν μιλάτε πάνω του, αλλά περιμένετε να τελειώσει για να απαντήσετε; Αυτό συμβαίνει, γιατί ο εγκέφαλος επεξεργάζεται το τραγούδι με διαφορετικό τρόπο από τον λόγο και το δέχεται με χαρά. Αυτό αποδεικνύεται από τις ουσίες που εκκρίνονται εκείνη την ώρα, όπως ωκυτοκίνη, ντοπαμίνη, ενδορφίνες κ.ά.. Το τραγούδι μάς καλεί να συμμετάσχουμε και να συγχρονιστούμε μαζί του. Δεν είναι μια συμπεριφορά που τη μαθαίνουμε, αλλά μια φυσική τάση του ανθρώπου. Γι’ αυτό αναφέρω ότι η φωνή ως τραγούδι είναι βιολογική ανάγκη. Δεν τραγουδάμε μόνο για να ψυχαγωγηθούμε ή να εντυπωσιάσουμε. Τραγουδάμε γιατί το ζητάει ο οργανισμός μας. Κάθε φορά που χρησιμοποιούμε τη φωνή μας για να τραγουδήσουμε ενεργοποιούνται η μνήμη μας και πολλοί άλλοι μηχανισμοί, ενώ ενισχύεται η κοινωνική σύνδεση. Είναι ένας από τους πιο αρχέγονους τρόπους με τους οποίους οι άνθρωποι επικοινωνούν και συνυπάρχουν.

 

Σε ποιους απευθύνεται το βιβλίο; Σε όσους αγαπούν το τραγούδι ή κυρίως σε όσους πιστεύουν ότι «δεν το έχουν»;

 

Κυρίως σε όσους νομίζουν ότι «δεν το’ χουν». Το βιβλίο γράφτηκε για να αποδομήσει τον μύθο ότι το τραγούδι είναι ένα «κλειστό κλαμπ» μόνο για όσους γεννήθηκαν με ένα σπάνιο, θείο δώρο. Είμαστε προγραμματισμένοι για να τραγουδάμε, όπως είμαστε και για να μιλάμε. Η αλήθεια είναι ότι η φωνή είναι ένας μυς, ένας μηχανισμός και κυρίως, ένα μέσο έκφρασης που ανήκει σε όλους μας. Το βιβλίο απευθύνεται, λοιπόν, σε όσους έχουν πειστεί από δικές τους ανασφάλειες ή τους έχουν πείσει ότι «δεν μπορούν». Στοχεύει στο να βοηθήσει να ξαναβρούν τη χαμένη τους αυτοπεποίθηση, να απελευθερώσουν το σώμα τους και να συνειδητοποιήσουν ότι η φωνή τους έχει δικαίωμα να ακουστεί. Φυσικά, απευθύνεται και σε όσους αγαπούν ήδη το τραγούδι, γιατί θα ανακαλύψουν πληροφορίες που πολύ πιθανό να μην γνωρίζουν.

 

 

 

Γιατί τόσοι πολλοί άνθρωποι ντρέπονται να τραγουδήσουν μπροστά σε άλλους;

 

Επειδή το τραγούδι είναι σαν να παρουσιάζεσαι κάπου γυμνός. Η φωνή μας είναι ο εσωτερικός μας κόσμος και, όταν τραγουδάμε δεν εκθέτουμε απλώς τις φωνητικές μας χορδές, εκθέτουμε το συναίσθημά μας, την ευαλωτότητά μας, τον ίδιο μας τον εαυτό. Όταν μιλάμε, ελέγχουμε τα λόγια και τον ήχο μας και τα φιλτράρουμε μέσα από τη λογική. Στο τραγούδι όμως, με τις παραγόμενες δονήσεις που το συνοδεύουν, συμμετέχει όλο το σώμα και προδίδει αμέσως κάθε μας συναίσθημα… τον φόβο, τη χαρά, τη συγκίνηση. Οι άνθρωποι δεν φοβούνται το τραγούδι, αλλά την κριτική. Κουβαλούν ένα φωνητικό «τραύμα» από σχόλια τύπου «είσαι φάλτσος» ή «έχεις τσιριχτή φωνη» ή «τι φωνή είναι αυτή». Τέτοια σχόλια φυτεύονται και μεγαλώνουν μέσα μας ως φόβος απόρριψης. Η ντροπή, λοιπόν, δεν αφορά στην τεχνική, αλλά στον φόβο ότι, αν η φωνή μας δεν είναι τέλεια, δεν είμαστε ούτε εμείς αρκετά καλοί. Αν μετατοπίσουμε τον στόχο από το «πρέπει να ακουστώ τέλεια» στο «θέλω να εκφραστώ ελεύθερα», η ντροπή εξαφανίζεται.

 

 

 

Πόσο συνδέεται η φωνή με την αυτοπεποίθηση;

 

Πάρα πολύ. Η φωνητική μας απόδοση, είτε όταν μιλάμε είτε όταν τραγουδάμε, ο τρόπος που χρησιμοποιούμε τη φωνή μας, επηρεάζει την ψυχολογία μας. Μια φωνή διστακτική, συνεσταλμένη και αδύναμη δεν επιτρέπει στον ομιλητή να νιώσει ασφαλής και δυνατός. Αυτό γίνεται άμεσα αντιληπτό από τον ακροατή. Το άγχος ή η χαμηλή αυτοεκτίμηση συχνά προδίδονται από μια τρεμάμενη, χαμηλόφωνη ή βιαστική ομιλία. Από την άλλη, μια φωνή σταθερή, σίγουρη, μια φωνή που δε «σπάει» δείχνει έναν άνθρωπο που νιώθει ασφάλεια και εμπιστοσύνη στον εαυτό του. Άρα, πρόκειται για μία σχέση αλληλεπίδρασης. Ο τρόπος που μιλάμε αποτελεί τον καθρέφτη της εσωτερικής μας κατάστασης. Το σίγουρο είναι ότι δουλεύοντας αρχικά συνειδητά την αναπνοή μας βελτιώνεται η φωνή μας και φαινόμαστε όχι μόνο πιο σίγουροι στους άλλους, αλλά «προγραμματίζουμε» τον ίδιο μας τον εγκέφαλο να ενισχύσει την αυτοπεποίθησή μας.

 

 

 

Μπορεί η φωνή να αποκαλύψει στοιχεία της προσωπικότητάς μας;

 

 

 

Η απάντηση είναι μονολεκτικά ναι. Η φωνή μας τολμώ να πω ότι είναι ένα από τα πιο ισχυρά «βιομετρικά» στοιχεία της προσωπικότητάς μας και όχι απλά ένα επικοινωνιακό μέσο. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος χρειάζεται πολύ λιγότερο από 1 δευτερόλεπτο για να αποκωδικοποιήσει χαρακτηριστικά της φωνής του συνομιλητή και να σχηματίσει μια πρώτη εντύπωση για τον χαρακτήρα του. Οι εξωστρεφείς χαρακτήρες προδίδονται από την ταχύτητα και τις αυξομειώσεις της έντασής τους, ενώ οι εσωστρεφείς από τον πιο αργό ρυθμό τους και την χαμηλότερη ένταση. Οι πιο βαθιές, βαριές φωνές συνδέονται ασυνείδητα με την αυτοπεποίθηση, την ασφάλεια και την ηγετική ικανότητα. Μια τρεμάμενη φωνή προδίδει ένα χαρακτήρα αγχωτικό ή ντροπαλό. Βέβαια, υπάρχουν πολλοί παράγοντες, όπως για παράδειγμα η κούραση, που επηρεάζουν την ίδια τη φωνή και τα συμπεράσματα για κάποιον μπορεί να μην ανταποκρίνονται στην απόλυτη πραγματικότητα, αλλά κατά ένα πολύ μεγάλο ποσοστό η φωνή μάς «προδίδει».

 

 

 

Πώς μπορεί κάποιος να ξεπεράσει τον φόβο της έκθεσης μέσα από το τραγούδι;

 

Καταρχάς να κατανοήσουμε ότι κάθε φορά που τραγουδάει κάποιος, ακόμα και μόνος του, έρχεται αντιμέτωπος με κάτι πολύ προσωπικό και αυτό είναι η ίδια του η φωνή. Ταυτόχρονα όμως, ηρεμεί το νευρικό του σύστημα, μέσω της παρατεταμένης εκπνοής που διαρκεί όσο τραγουδάει μια φράση, αλλά και λόγω της έκκρισης πολλών ουσιών, ορμονών και νευροδιαβιβαστών που του προσφέρουν χαρά και απόλαυση. Το μυαλό του λαμβάνει το σήμα της επιβράβευσης και σταδιακά αρχίζει να αποδέχεται τη φωνή του. Την ακούει χωρίς να την απορρίπτει. Σιγά σιγά συμφιλιώνεται με την ιδέα ότι δεν χρειάζεται να είναι τέλειος για να εκφραστεί, αφού η ευφορία που νιώθει υπερνικά την ανασφάλεια. Αυτή η αλλαγή δεν μένει μόνο στο τραγούδι. Μεταφέρεται και στην καθημερινή ζωή, γιατί η αυτοπεποίθηση που αποκτάει μέσα από τη φωνή του γίνεται τελικά αυτοπεποίθηση στην έκφραση γενικότερα.

 

 

 

Έχετε δει ανθρώπους να αλλάζουν ουσιαστικά τη ζωή τους μέσα από τη δουλειά με τη φωνή;

 

Η εμπειρία που έχω μου επιτρέπει να πω ότι η δουλειά με τη φωνή βελτιώνει ζωές. Άνθρωποι με βαθιά εσωστρέφεια, κοινωνικό άγχος, μέσα από τη φωνητική εκτόνωση που προσφέρει το τραγούδι, κατάφεραν να «ξεκλειδώσουν» το σώμα τους και να ενισχύσουν κατά πολύ την αυτοπεποίθησή τους. Δεν είναι κάτι εύκολο, αλλά χτίζεται σταδιακά, όσο εμπιστεύονται και αποδέχονται τον ήχο τους. Η φωνή είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το νευρικό μας σύστημα και, μαθαίνοντας να την ελέγχεις και να την απελευθερώνεις, μαθαίνεις να ρυθμίζεις το άγχος σου και να αντιλαμβάνεσαι, και γιατί όχι, να διεκδικείς τον χώρο σου στον κόσμο. Η φωνή δεν είναι μόνο ένας απλός ήχος, αλλά ουσιαστικό μέρος της ταυτότητά μας. Άρα, όταν αυτή βελτιώνεται, βελτιώνεται μαζί και ψυχολογία μας και αναπόφευκτα, αλλάζει και η ζωή μας.

 

 

 

Συνδυάζετε την επιστήμη της φωνής με την ανθρώπινη εμπειρία. Πόσο σημαντική είναι αυτή η ισορροπία;

 

Είναι πάρα πολύ σημαντική. Η φωνή μπορεί να κατοικεί στο σώμα, να παράγεται κατόπιν εντολής του μυαλού, αλλά διαμορφώνεται από το συναίσθημα. Αν σταθούμε αποκλειστικά στην επιστήμη και στην τεχνική της φωνής, δηλαδή στον τρόπο που οι φωνητικές χορδές δονούνται, τα Db που παράγουν, τα ηχεία που την τοποθετούμε και άλλα επιπλέον τεχνικά χαρακτηριστικά, τότε αντιμετωπίζουμε τη φωνή σαν ένα τέλειο όργανο, μια μηχανή. Αν τώρα κοιτάξουμε μόνο την ανθρώπινη εμπειρία, αναγνωρίζουμε το συναίσθημα, τον φόβο της έκθεσης, ή την απόλαυση του τραγουδιού, αλλά χωρίς την τεχνική βλάπτουμε τις χορδές μας ή στην καλύτερη η φωνή μάς πάει εκεί που θέλει αυτή και όχι εκεί που επιθυμούμε να φτάσουμε εμείς. Συνήθως, όταν δεν μπορούμε να ανταποκριθούμε στις απαιτήσεις ενός τραγουδιού, το εγκαταλείπουμε και περνάμε στο επόμενο. Δεν είναι έτσι όμως… Το πάντρεμα της τεχνικής-επιστήμης της φωνής με το συναίσθημα, που προκύπτει από τις εμπειρίες που κουβαλάμε, δίνει νόημα στη φωνή μας, επιτρέπει την αβίαστη έκφρασή μας και την κάνει ξεχωριστή. Της δίνει χαρακτήρα. Το να ισορροπούμε ανάμεσα στα δύο σημαίνει ότι αντιμετωπίζουμε τη φωνή ως αυτό που πραγματικά είναι. Η γέφυρα ανάμεσα στο σώμα μας και την ψυχή μας.

 

Ποια είναι τα σημαντικότερα επιστημονικά ευρήματα που σας εντυπωσίασαν κατά τη συγγραφή του βιβλίου;

 

Αυτό που συνειδητοποίησα είναι το τεράστιο μέγεθος της ψυχολογικής και βιολογικής επίδρασης που ασκεί η φωνή τόσο στον ίδιο μας τον εαυτό όσο και στους γύρω μας. Κατέληξα ότι η μελέτη της είναι ένα ανεξάντλητο ταξίδι. Με εντυπωσίασε η δύναμη της φωνής σε νευρολογικές παθήσεις. Πώς λειτουργεί δηλαδή, ως ένα σημαντικό επικουρικό εργαλείο στην άνοια, στο Πάρκινσον και στο Αλτσχάιμερ, ξυπνώντας μνήμες και συναισθήματα εκεί που οι λέξεις αδυνατούν. Είναι πραγματικά εντυπωσιακό το πόσο βαθιά εκτείνεται η ρίζα του τραγουδιού μέσα μας. Διαπίστωσα ότι η σημαντικότητα του τραγουδιού χάνεται πίσω στους αιώνες. Ότι προϋπήρχε της ομιλίας. Κατανόησα τη δύναμη του τραγουδιού σε δύσκολες για την ανθρωπότητα περιόδους. Ανακάλυψα ότι η ανάγκη για φωνητική σύνδεση ξεκινά πολύ πριν τη γέννηση. Ήδη από τη μήτρα, που τα έμβρυα επεξεργάζονται τις πρώτες τους προσλαμβάνουσες, και όταν έρχονται στον κόσμο, τα νεογνά χρησιμοποιούν συγκεκριμένες συχνότητες και ηχοχρώματα για να ενταχθούν στο νέο περιβάλλον τους. Είδα τη σημασία του τραγουδιού στην ανάπτυξη των γνωστικών δεξιοτήτων και στην έκκριση των τόσων πολλών για την ευεξία μας σημαντικών ουσιών. Και τόσα άλλα…Είμαι πλέον, πεπεισμένη ότι το τραγούδι δεν είναι απλώς μια μορφή τέχνης, αλλά μια καθολική εσωτερική ανάγκη του ανθρώπινου και όχι μόνο είδους.

 

Πώς λειτουργεί η ολιστική προσέγγιση στο vocal coaching;

 

Η ολιστική προσέγγιση σταματά να αντιμετωπίζει τη φωνή ως έναν απλό μηχανισμό που βρίσκεται στον λαιμό. Αντιθέτως, βλέπει τη φωνή ως μια ενιαία λειτουργία του ανθρώπου, όπου σώμα, νους και συναίσθημα συνεργάζονται διαρκώς. Η πρόθεση γεννιέται στον νου, η αναπνοή ενεργοποιεί το σώμα και το συναίσθημα δίνει στη φωνή ζωή, χρώμα και αυθεντικότητα. Αυτό που τελικά μας συγκινεί σε έναν τραγουδιστή δεν είναι μόνο η τεχνική του αρτιότητα, αλλά η ερμηνεία του. Είναι η αλήθεια που μεταφέρει μέσα από τη φωνή του. Φυσικά, αυτή η εκφραστικότητα δεν πρέπει ποτέ να λειτουργεί εις βάρος της φωνητικής υγείας. Αντίθετα, όταν η τεχνική και η έκφραση βρίσκονται σε αρμονία, η φωνή λειτουργεί ελεύθερα, χωρίς ένταση και πίεση. Στη μέθοδο Yoga Your Voice χρησιμοποιούμε εργαλεία που βοηθούν αυτή την εσωτερική συνεργασία να αποκατασταθεί. Μέσα από την αναπνοή, την επίγνωση του σώματος και την ενεργειακή προσέγγιση των chakras, επιδιώκουμε να απομακρύνουμε τα μπλοκαρίσματα που περιορίζουν τη φυσική έκφραση της φωνής. Για παράδειγμα, αν η περιοχή της καρδιάς, που συνδέεται με την εκφραστικότητα, παραμένει «κλειστή», η συναισθηματική επικοινωνία δυσκολεύεται. Αντίστοιχα, όταν υπάρχει ένταση στην περιοχή του λαιμού, η φωνή χάνει τη φυσική της ροή και την αβίαστη έκφρασή της. Αρκεί να παρατηρήσουμε ένα παιδί. Δεν σκέφτεται αν τραγουδά σωστά, αν ακούγεται όμορφα ή αν θα το κρίνουν. Απλώς νιώθει και εκφράζεται. Καθώς μεγαλώνουμε, όμως, αρχίζουμε να ελέγχουμε τα πάντα. Σκεφτόμαστε πώς θα ακουστούμε, αν είμαστε αρκετά καλοί, αν θα κάνουμε λάθος. Στην ουσία, σταματάμε να τραγουδάμε με το συναίσθημα και αρχίζουμε να τραγουδάμε με το μυαλό. Ο στόχος της ολιστικής προσέγγισης δεν είναι μόνο να βελτιώσει τη φωνητική τεχνική. Είναι να βοηθήσει τον άνθρωπο να ξαναβρεί την αυθεντική του φωνή, εκείνη που είχε πριν αρχίσει να τη φοβάται. Αυτό που συχνά αποκαλώ την «παιδική» μας φωνή, δηλαδή την ελεύθερη, αβίαστη και αληθινή μας φωνή. Αυτό που συχνά τονίζω είναι ότι «δεν πάμε να μάθουμε πώς να τραγουδάμε, αλλά να ξαναθυμηθούμε πώς να τραγουδάμε».

 

Τι ρόλο παίζει η αναπνοή στην ελευθερία της φωνής;

 

Τεράστιο! Θα έλεγα πολύ συνοπτικά ότι η αναπνοή είναι η ίδια η φωνή. Άλλωστε η φωνή είναι όργανο πνευστό και χρειάζεται τον αέρα για να λειτουργήσει, αλλιώς κακοποιείται. Στην πράξη, η αναπνοή είναι η βάση για μια ελεύθερη φωνή. Όταν αναπνέουμε σωστά και διαφραγματικά, μεταφέρουμε την «δουλειά» από τον λαιμό στο κέντρο του σώματός μας. Αυτή η ενεργοποίηση των πλευρών αποτελεί τη λεγόμενη «στήριξη» στο τραγούδι, αλλά και στην ομιλία. Αυτό προστατεύει τις φωνητικές χορδές από την κόπωση και τους τραυματισμούς, μας επιτρέπει να ελέγχουμε την ένταση και την διατήρηση της σωστής τονικότητας, ενώ μας βοηθά να διαχειριστούμε το στρες. Τις περισσότερες φορές που κάποιος έχει τονικά προβλήματα ή, ακόμα χειρότερα, κάποιος έχει χαρακτηριστεί «φάλτσος» είναι απλώς αστήριχτος και δεν χειρίζεται σωστά τον αέρα του. Μια σωστή, λειτουργική αναπνοή μεταφράζεται άμεσα σε μια σταθερή, γεμάτη αυτοπεποίθηση και ελεύθερη φωνή.

 

 

 

Έχετε εκπαιδεύσει ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών και επαγγελμάτων. Υπάρχει κάποια ιστορία που σας έχει συγκινήσει ιδιαίτερα;

 

Δεν μπορώ να σκεφτώ κάτι συγκεκριμένο, καθώς κάθε περίπτωση είναι για τον δικό της λόγο συγκινητική και μοναδική. Είναι πολύ όμορφο να βλέπεις ανθρώπους που πίστευαν ότι δεν έχουν το «χάρισμα», να ξαφνιάζονται ακούγοντας τη φωνή τους να αποδίδεται με δύναμη και καθαρότητα. Με συγκινούν άτομα μεγαλύτερων ηλικιών που βρίσκουν στο τραγούδι ανακούφιση και απολαμβάνουν τη διαδικασία με απίστευτη εκφραστικότητα. Η μεγαλύτερη ανταμοιβή, αλλά ταυτόχρονα πρόκληση και συγκίνηση είναι, όταν κάποιος ξεκινά με τη βεβαιότητα του «αποκλείεται, εγώ δεν μπορώ να το πω αυτό», και μέσα από τη δουλειά φτάνουμε μαζί στο «θαύμα». Εγώ το αποτέλεσμα το γνωρίζω, αλλά οι αρνητικές πεποιθήσεις είναι βαθιά ριζωμένες και το «δεν υπάρχει περίπτωση να βγει η φωνή» πρωτοστατεί. Γι’ αυτό οι αγκαλιές ανακούφισης και χαράς που ακολουθούν είναι ανεκτίμητες. Με συγκινεί πολύ να νιώθω ότι βοήθησα να καταλάβει ότι τα όρια που είχε βάλει στον εαυτό του δεν είναι τα πραγματικά όρια. Το σώμα μας, βλέπετε, διατηρεί την αρχική πληροφορία και είναι κρίμα ότι απλώς κάποια στιγμή στο παρελθόν, ένας φόβος ή μια συνθήκη το ανάγκασε να κρύψει τη φωνή του. Και επαναλαμβάνω είναι σπουδαίο που ακόμα και σε προχωρημένη ηλικία, υπάρχουν άνθρωποι με τη φλόγα να διεκδικήσουν τη φωνή τους και να την αφήσουν, επιτέλους, να ακουστεί.

 

Τι σας δίδαξαν οι σπουδές σας και η διεθνής εμπειρία για τη δύναμη της ανθρώπινης φωνής;

 

Ότι η φωνή είναι το υπερόπλο μέσα μας! Είναι ένα τεράστιο εργαλείο που δεν βάζουμε σε λειτουργία. Επιπλέον, μου δίδαξαν είναι ότι η ανθρώπινη φωνή δεν γνωρίζει σύνορα. Είτε βρίσκεσαι στην Ελλάδα είτε στο εξωτερικό, οι φόβοι, οι ανασφάλειες και οι ανάγκες των ανθρώπων απέναντι στη φωνή τους είναι σχεδόν οι ίδιοι. Οι σπουδές και η εμπειρία μου με βοήθησαν να καταλάβω ότι η φωνή δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως τεχνική δεξιότητα, αλλά ως μια λειτουργία που συνδέεται με το σώμα, την ψυχολογία και την επικοινωνία. Όσο περισσότερο εμβάθυνα, τόσο περισσότερο συνειδητοποιούσα ότι ο ρόλος μου δεν είναι απλώς να διδάξω κάποιον να τραγουδά καλύτερα, αλλά να τον βοηθήσω να εμπιστευτεί τη φωνή του. Γιατί, όταν αλλάζει η σχέση μας με τη φωνή μας, αλλάζει και ο τρόπος που εκφραζόμαστε και επικοινωνούμε με τον κόσμο.

 

 

 

Ποιες είναι οι συχνότερες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι μαθητές σας;

 

Είναι δυσκολίες περισσότερο ψυχολογικές. Οι περισσότεροι νομίζουν ότι δυσκολεύονται με τη φωνή τους, αλλά η πραγματικότητα είναι ότι οι δυσκολίες σχετίζονται με τον φόβο της κριτικής και του λάθους. Ξεκινούν, έχοντας ήδη πείσει τον εαυτό τους ότι «δεν θα τα καταφέρουν» ή ότι θα εκτεθούν αν κάνουν λάθος. Προσπαθώ από την πρώτη στιγμή να τους εξηγήσω ότι βρίσκονται στο μοναδικό μέρος, όπου το λάθος όχι μόνο επιτρέπεται, αλλά είναι απαραίτητο. Εγώ είμαι εκεί ακριβώς για να ακούω τα λάθη τους, γιατί μόνο έτσι μπορούμε να τα κατανοήσουμε και να τα δουλέψουμε. Η σχέση μας δεν είναι εξεταστή και εξεταζόμενου, ούτε δασκάλου και μαθητή με τη στενή έννοια. Είναι μια συνεργασία, με κοινό στόχο να απελευθερωθεί η φωνή τους. Όταν πειστούν ότι δεν κινδυνεύουν να κριθούν, τότε αρχίζουν πραγματικά να τραγουδούν και να προκύπτουν μικρά θαύματα.

 

 

 

Αναφέρεστε στα τραγούδια που ακούστηκαν από τα μπαλκόνια στην πανδημία. Πιστεύετε ότι σήμερα οι άνθρωποι έχουν μεγαλύτερη ανάγκη να εκφραστούν;

 

Απόλυτα το πιστεύω. Σήμερα, ίσως περισσότερο από ποτέ. Η σύγχρονη ζωή είναι τόσο απαιτητική, με τόσο έντονους ρυθμούς και διαρκείς πιέσεις, που έχουμε ανάγκη από στιγμές εκτόνωσης, αποφόρτισης, ηρεμίας και σύνδεσης. Το τραγούδι μπορεί να προσφέρει όλα αυτά με τρόπο απλό, άμεσα προσβάσιμο και δωρεάν. Αυτό το είδαμε πολύ έντονα στην πανδημία. Όταν οι άνθρωποι βγήκαν στα μπαλκόνια και τραγούδησαν μαζί, δεν το έκαναν για να δώσουν μια συναυλία ούτε για να αποδείξουν ότι έχουν ωραία φωνή. Το έκαναν γιατί είχαν ανάγκη να νιώσουν ότι δεν είναι μόνοι, να μοιραστούν το συναίσθημά τους και να αντλήσουν δύναμη ο ένας από τον άλλον. Εκείνες οι στιγμές μάς θύμισαν ότι το τραγούδι δεν είναι μόνο τέχνη, αλλά ένας βαθιά ανθρώπινος τρόπος επικοινωνίας και σύνδεσης. Και αυτή η ανάγκη δεν έφυγε με το τέλος της πανδημίας. Αντίθετα, παραμένει εξίσου ισχυρή και σήμερα. Είναι μια ευκαιρία για όλους να δοκιμάσουν να ενταχθούν σε μια τοπική χορωδία και θα διαπιστώσουν πόσα κερδίζουν.

Τα social media έχουν βοηθήσει ή έχουν αυξήσει τον φόβο της έκθεσης;

 

Νομίζω ότι περισσότερο έχουν αυξήσει τον φόβο της έκθεσης. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μάς έδωσαν τη δυνατότητα να μοιραζόμαστε τη φωνή και τη μουσική μας με πολύ περισσότερο κόσμο, αλλά ταυτόχρονα ενίσχυσαν και την κουλτούρα της διαρκούς αξιολόγησης. Ο καθένας μπορεί να γράψει ό,τι θέλει και να σχολιάσει όπως θέλει, χωρίς φίλτρα, πολλές φορές ανώνυμα, με αποτέλεσμα να προκαλεί πολύ άσχημα συναισθήματα σε αυτόν που τα εισπράττει. Μπορεί να συμβεί και το αντίθετο βέβαια, και να γραφούν διθυραμβικά σχόλια, αλλά δεν συναντάται συχνά αυτό. Επομένως, πολλοί φοβούνται να τραγουδήσουν όχι επειδή δεν μπορούν, αλλά επειδή σκέφτονται πώς θα κριθούν, πόσα «likes» θα πάρουν ή τι σχόλια θα δεχτούν. Πολύ περισσότερο δε για κάποιον που ήδη έχει εκ φύσεως κάποια συστολή. Ακόμα και κάτι που παραπέμπει σε ουδέτερο ή αδιάφορο σχόλιο θα μεταφραστεί ως αρνητικό. Έτσι, η προσοχή μετατοπίζεται από τη χαρά της έκφρασης στην αγωνία της αποδοχής. Κι όμως, η φωνή δεν γεννήθηκε για να αξιολογείται, αλλά για να επιτρέπει στον καθένα από εμάς να εκφράζεται.

 

Πώς βλέπετε την επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης και της τεχνολογίας στη μουσική και στην ανθρώπινη φωνή;

 

Καταρχάς να τονίσω ότι η ανθρώπινη φωνή περιλαμβάνει το κομμάτι της έκφρασης, που αυτό δεν αντιγράφεται ούτε προκαλείται τεχνητά. Προκύπτει και αναδύεται από τις συνθήκες που βιώνουμε κάθε φορά. Και αυτό αποτελεί και στοιχείο της μοναδικότητάς της. Η τεχνητή νοημοσύνη και η τεχνολογία μπορούν να γίνουν πολύτιμα εργαλεία στη μουσική, μπορούν να μιμηθούν μια ανθρώπινη φωνή, μπορούν ίσως, να βοηθήσουν στην εκπαίδευση, ακόμη και στην ανάλυση της φωνής, αλλά σίγουρα δεν μπορούν να αποδώσουν τα οφέλη που προκύπτουν από την ανθρώπινη φωνή. Η ανθρώπινη φωνή δεν είναι μόνο ήχος. Περιλαμβάνει το κομμάτι της έκφρασης, της πρόθεσης, του συναισθήματος, της ταυτότητας του κάθε ανθρώπου και της αλήθειας του. Και αυτά δεν προκύπτουν από την τεχνική αρτιότητα, αλλά από την εμπειρία και τα βιώματα. Γι’ αυτό πιστεύω ότι η τεχνολογία μπορεί να υποστηρίξει τη φωνή επικουρικά, αλλά όχι να την αντικαταστήσει. Η συγκίνηση που προκαλεί μια ανθρώπινη ερμηνεία γεννιέται από την αυθεντικότητα της έκφρασης. Και αυτή θέλω να πιστεύω ότι θα παραμένει για πάντα αποκλειστικά ανθρώπινη.

Ένα τραγούδι που θα προτείνατε σε κάποιον για να ξαναβρεί τη φωνή του;

 

Θα του πρότεινα να μην ξεκινήσει από ένα τραγούδι, αλλά από απλούς ήχους και ασκήσεις για να συμφιλιωθεί αρχικά με τη φωνή του, να τη νιώσει να αντηχεί μέσα στο σώμα του, να αναγνωρίσει τον φυσικό της ήχο και κυρίως, να σταματήσει να την κρίνει. Και μετά ακολουθεί το τραγούδι. Οι περισσότεροι βιαζόμαστε να τραγουδήσουμε, χωρίς να έχουμε πρώτα γνωρίσει το ίδιο μας το όργανο. Όταν χτίσεις όμως, αυτή τη σχέση εμπιστοσύνης με τη φωνή σου, τότε σχεδόν οποιοδήποτε τραγούδι μπορεί να γίνει η αφορμή για να εκφραστείς και να το απολαύσεις. Η σχέση με τη φωνή προηγείται. Το τραγούδι έρχεται μετά. Όταν κάποιος αγαπήσει τον ήχο του προτείνω να ξεκινήσει με ένα αγαπημένο τραγούδι, όχι με κριτήριο το πιο εύκολο, αλλά το πιο αγαπημένο. Ίσως κάποιο τραγούδι των παιδικών του χρόνων.

 

Ποιο είναι το μεγαλύτερο λάθος που κάνουν οι άνθρωποι όταν τραγουδούν;

 

Το τραγούδι περιλαμβάνει δύο σκέλη. Την τεχνική απόδοση και την ερμηνεία. Στην ερμηνεία δεν υπάρχουν λάθη. Είναι καθαρά προσωπική υπόθεση το πώς ο καθένας βιώνει το τραγούδι του και το πώς εκφράζεται μέσα από αυτό. Στην τεχνική όμως, δεν υπάρχει τίποτα το προσωπικό. Και εννοώ ότι (πρέπει να) είναι συγκεκριμένος ο τρόπος που παράγεται η φωνή χωρίς να βλάψουμε τις φωνητικές χορδές και περιλαμβάνει την αναπνοή, το σώμα και τα ηχεία μέσα σε αυτό, μαζί με μυϊκές ομάδες που χρησιμοποιούνται για την σωστή απόδοση της ομιλίας, του τραγουδιού, της τοποθέτησης της φωνής και της άρθρωσης γενικότερα. Και το παράδοξο είναι ότι όλα αυτά τα κατέχουμε μέχρι μία ηλικία και χάνονται όσο μεγαλώνουμε και «καλωσορίζουμε» τα άγχη και την πίεση στην καθημερινότητά μας. Έχετε δει μωρό να βραχνιάζει; Όλα λειτουργούν τέλεια τότε. Επομένως, το λάθος που κάνουν οι άνθρωποι όταν τραγουδούν είναι ότι χρησιμοποιούν τον λαιμό τους, ενώ το τραγούδι κρύβεται στο σώμα. Οι φωνητικές χορδές δεν πρέπει να παλεύουν μόνες τους. Καθαρά λανθασμένη τεχνική δηλαδή.

Αν μπορούσατε να δώσετε μία μόνο συμβουλή σε κάποιον που λέει «τραγουδάω άσχημα», ποια θα ήταν;

 

Αρχικά θα του έλεγα να σταματήσει να χαρακτηρίζει τη φωνή του. Είναι άδικο. Δεν υπάρχει όμορφη και άσχημη φωνή. Υπάρχει καλλιεργημένη και μη καλλιεργημένη φωνή. Υπάρχει φωνή που εκπέμπει αυτοπεποίθηση και φωνή που φοβάται. Και αυτό αποτυπώνεται φυσικά και στο τραγούδι, δηλαδή στη φωνητική απόδοση. Αντί, λοιπόν, να δηλώνει παραίτηση και να λέει «τραγουδάω άσχημα», ας δώσει στον εαυτό του την ευκαιρία να συμφιλιωθεί με τον ήχο του, να εξασκηθεί και να ανακαλύψει τις δυνατότητές του. Η εμπειρία μού έχει δείξει ότι οι περισσότεροι άνθρωποι δεν έχουν πρόβλημα φωνής. Έχουν πρόβλημα πεποίθησης. Και οι πεποιθήσεις αλλάζουν όταν τις αμφισβητούμε και τις αντικαθιστούμε με τη γνώση.

 

Τι ελπίζετε να νιώσει ο αναγνώστης όταν κλείσει την τελευταία σελίδα του βιβλίου;

 

Ανακούφιση, ελπίδα, αισιοδοξία, χαρά. Ανυπομονησία να αρχίσει το τραγούδι! Ελπίζω να έχει κατανοήσει τι πραγματικά συμβαίνει μέσα του, όταν τραγουδά. Να έχει ανακαλύψει ότι το τραγούδι δεν είναι μόνο μια καλλιτεχνική δεξιότητα, αλλά μια βαθιά ανθρώπινη λειτουργία που επηρεάζει το σώμα, τον εγκέφαλο και τον εσωτερικό μας κόσμο. Και, πάνω απ’ όλα, να έχει πειστεί ότι μπορεί να τραγουδάει. Όχι επειδή θα γίνει επαγγελματίας τραγουδιστής, αλλά επειδή η φωνή είναι δική του, είναι μέρος της φύσης του και αξίζει να τη χρησιμοποιεί χωρίς φόβο και χωρίς την αγωνία της αξιολόγησης. Αν, κλείνοντας την τελευταία σελίδα, νιώσει την επιθυμία να τραγουδήσει έστω και για τον εαυτό του, τότε θα θεωρήσω ότι το βιβλίο έχει πετύχει τον σκοπό του.